Viết “corrupto” lên lòng bàn tay lại thành tự trào: Flávio Bolsonaro tính sai vào đêm trước ngày bầu cửa

Trước đêm bỏ phiếu vòng hai cuộc bầu cửa tổng thống Brazil, ứng viên tổng thống cánh phải Flávio Bolsonaro cố dùng bàn tay để đưa ra một cáo buộc. Trong cuộc tranh luận trên truyền hình vào khung giờ vàng tối Chủ nhật, ông đối diện với Tổng thống đương nhiệm Lula, viết từ tiếng Bồ Đào Nha “corrupto” (tham nhũng) lên lòng bàn tay rồi giơ lên trước máy quay và khán giả. Theo Guardian, trong cuộc tranh luận thu hút hàng triệu người xem này, nhiều người không đi theo kịch bản dự kiến của ban vận động mà coi bàn tay ấy như lời tự thú của chính Bolsonaro.

Sau tranh luận, người ủng hộ Lula tràn vào mạng xã hội từ nhiều nghề nghiệp, viết danh tính nghề nghiệp của mình lên lòng bàn tay hoặc cả hai tay. João Ollua, guitarist của ban nhạc rock Pato Fu, viết “nhạc sĩ”; diễn viên hài Antônio Tabet giới thiệu mình là “nghệ sĩ”; người chơi cello và nhà văn Carlos Mácio bày tỏ danh tính bằng cả hai tay; y tá sản khoa Carla Emanuele Sacramento viết “y tá chăm sóc y tế cơ sở”. Bộ trưởng Y tế trong chính phủ Lula, Alexandre Padilha, viết “bác sĩ”; nhà khoa học chính trị và nhà vật lý thiên văn Tabata Amaral cũng tham gia. Giáo viên, kỹ sư, phóng viên, phi công, chuyên gia tâm lý, thợ may, lao công và cảnh sát đều tham gia. Nhãn tham nhũng vốn được dùng để cáo buộc đối thủ đã được viết lại thành những bức ảnh về nghề nghiệp.

James Bosworth, chuyên gia khu vực Latinh Mỹ, gọi đây là “sai lầm mấu chốt” trong cuộc tranh giành quyền lực của Bolsonaro và viết: “Ban đầu, điều này có thể trông giống một mẹo trước bầu cửa đầy cảm hứng, nhưng kết quả là để lại cho cả thế giới một tấm ảnh meme sẽ đi cùng sự nghiệp chính trị của ông.” Ông khuyên: “Đừng viết ‘corrupto’ lên lòng bàn tay rồi giơ cho khán giả xem.”

Điều có tính chất thực chất hơn cả meme là yêu cầu xác minh đối xứng mà Lula đưa ra trong cùng cuộc tranh luận. Chỉ cần Bolsonaro đồng ý mở hồ sơ ngân hàng và băng ghi cuộc gọi theo cùng cách, Lula sẵn sàng để cơ quan bầu cửa kiểm tra các hồ sơ liên quan của bản thân và người thân gần, nhằm chứng minh mình không tham nhũng. Tính đến lúc Guardian đăng bài, Bolsonaro chưa phản hồi.

Điều này đưa hai bên cáo buộc tương hỗ trở về cùng một tiêu chuẩn xác minh: không bên nào có thể đòi đối thủ nộp hồ sơ rồi đồng thời loại trừ hồ sơ của chính mình. Đảng Lao động của Lula cũng từng dính vào những vụ bê bối tham nhũng nghiêm trọng, do đó đề nghị của ông không phải là lời chứng minh vô tội không cần kiểm chứng; nó vẫn phải được hiện thực hóa thông qua các hồ sơ mà cơ quan bầu cửa và công chúng có thể kiểm tra. Vì vậy, việc Bolsonaro có chấp nhận phạm vi xác minh tương đương hay không trở thành một bài kiểm tra không thể né tránh.

Cuộc soi xét mà Bolsonaro phải đối mặt cũng không nhẹ. Ông lâu dài bị cáo buộc tham nhũng nhưng phủ nhận mọi cáo buộc và chưa từng bị kết án. Theo Guardian, các phương tiện Brazil đưa tin hôm thứ Hai rằng cảnh sát liên bang đang điều tra Bolsonaro về rửa tiền. Tuần trước, hai đồng minh của ông bị bắt vì bị cáo buộc có liên quan đến tổ chức ma túy “Lệnh Đỏ”; Bolsonaro bày tỏ ngạc nhiên trước các vụ bắt và nói rằng cả hai có quyền chứng minh bản thân vô tội. Bài viết không đưa ra kết luận của cuộc điều tra; không thể coi cuộc điều tra rửa tiền, các cáo buộc tham nhũng và nghi vấn dính vào ma túy là tội đã được xác nhận.

Guardian cho biết các cuộc khảo sát chỉ cho thấy, trước vòng hai, Bolsonaro dẫn đầu Lula ở mức nhỏ; ở kỳ bầu cửa đầu tiên ngày 4/10, ông đã vượt trội Lula hơn 2 triệu phiếu. Bài viết không nêu đơn vị khảo sát, cỡ mẫu hay sai số, nên khoảng cách dẫn đầu cụ thể vẫn có thể thay đổi. Cơn sóng tự trào trên mạng xã hội không thể riêng lẻ định lượng ảnh hưởng tới phiếu bầu, nhưng đã cho thấy cáo buộc này gây phản tác dụng ở tầng dư luận. “corrupto” trên lòng bàn tay đã được người ủng hộ viết lại thành danh tính nghề nghiệp; điều thực sự cần được trả lời là liệu Bolsonaro có sẵn sàng chấp nhận việc xác minh tương đương mà Lula đề nghị hay không.