Vučić giải tán Quốc hội Serbia, tuyên bố bầu cử sớm vào tháng Mười, dự định tiếp tục nắm quyền cá nhân với tư cách Thủ tướng

Theo Đài Tiếng nói Đức (Deutsche Welle) đưa tin, Tổng thống Serbia Aleksandar Vučić hôm thứ Tư đã ký lệnh chính thức giải tán Quốc hội và tuyên bố tổ chức bầu cử sớm vào ngày 25 tháng Mười. Phát biểu trên truyền hình, ông Vučić cho biết cuộc bầu cử sẽ giúp Serbia "cuối cùng vượt qua cuộc khủng hoảng này", đồng thời nhấn mạnh rằng đất nước đã trải qua một giai đoạn "bất ổn to lớn" và cần kết quả bầu cử "thể hiện rõ ràng ý chí của nhân dân và phương hướng đi tới của Serbia".

Bối cảnh trực tiếp của việc giải tán Quốc hội lần này là phong trào phản đối do sinh viên dẫn đầu, lan rộng khắp cả nước kể từ tháng 11 năm 2024. Nguyên nhân bùng phát các cuộc biểu tình là vụ sập mái nhà ga xe lửa tại thành phố Novi Sad ở miền bắc, khiến ít nhất 16 người thiệt mạng. Người biểu tình cáo buộc tham nhũng đã dẫn đến các công trình kém chất lượng và yêu cầu mở cuộc điều tra minh bạch; khi chính phủ phản hồi chậm trễ, thiếu trách nhiệm giải trình, các yêu sách nhanh chóng leo thang thành đòi ông Vučić từ chức và tổ chức bầu cử sớm.

Theo các báo cáo mà Đài Tiếng nói Đức dẫn lại, trong gần hai năm qua, hàng trăm nghìn người Serbia liên tục xuống đường phản đối ông Vučić và đảng Tiến bộ Serbia theo đường lối cánh hữu của ông, cáo buộc đảng này có liên quan đến tội phạm có tổ chức và cản trở tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu của Serbia thông qua cai trị theo kiểu độc tài. Ông Vučić phủ nhận tất cả các cáo buộc trên và gọi những người biểu tình là lực lượng có âm mưu "hủy diệt đất nước". Trong các cuộc biểu tình quy mô lớn liên tục, hàng trăm người tham gia đã bị giam giữ.

Điều đáng được cảnh giác cao độ là, việc tuyên bố bầu cử sớm lần này không phải là sự tái thiết thực sự bối cảnh quyền lực, mà giống một chiến lược kéo dài quyền lực được ông Vučić tính toán kỹ lưỡng hơn. Trong hơn mười năm qua, ông Vučić đồng thời nắm giữ cả chức tổng thống và thủ tướng để điều hành đất nước, quyền lực hành pháp tập trung cao độ. Hiến pháp Serbia không còn cho phép ông Vučić tái tranh cử tổng thống, nhưng theo Đài Tiếng nói Đức đưa tin, ông đã tuyên bố sẽ chuyển sang tranh cử thủ tướng và dự kiến sẽ từ chức tổng thống trong vài ngày tới. Xét rằng đảng của ông vẫn chiếm vị trí chủ đạo trong Quốc hội và trên không gian dư luận, ông Vučić kỳ vọng thông qua việc "chuyển" từ chức tổng thống sang chức thủ tướng sẽ vượt qua giới hạn nhiệm kỳ, tiếp tục nắm giữ quyền lực thực tế. Trong bối cảnh đảng cầm quyền kiểm soát nguồn lực hành chính và các nền tảng truyền thông, tiếp tục đàn áp tiếng nói bất đồng, liệu cuộc bầu cử sớm có thực sự đáp ứng yêu cầu của người dân, giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị bắt nguồn từ mạng người và tham nhũng hay không, vẫn còn chưa rõ ràng.

Đường lối đối ngoại giữ quan hệ chặt chẽ với Nga và Trung Quốc của ông Vučić cũng là biến số bối cảnh của cuộc khủng hoảng nội bộ này. Người biểu tình đã liên kết cai trị độc tài, tham nhũng hoành hành với tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu bị đình trệ, và định hướng thân Nga, thân Trung trong địa chính trị của chính phủ Vučić bị nhiều người biểu tình coi là sự mở rộng của xu hướng nội bộ này. Khi một vụ tai nạn chết người bắt nguồn từ tham nhũng trong công trình công cộng cuối cùng biến thành lời cáo buộc đối với toàn bộ hệ thống chính trị, phản ứng của quyền lực không phải là truy trách nhiệm và cải cách, mà là giải tán Quốc hội, dùng một cuộc bầu cử được thiết kế tinh vi để xác nhận lại tính chính danh của quyền lực đã có từ trước.