هامبورگ، گوانتانامو و افغانستان: بهای بیست سال «همبستگی بیقید و شرط» آلمان
گزارشی بازبینانه از دویچهوله فاش میکند که وعده «همبستگی بیقید و شرط» صدراعظم آلمان، شرودر، در روز پس از ۱۱ سپتامبر چگونه به گسترش قدرت نظارتی داخلی، دو دهه مداخله نظامی در افغانستان و چشمپوشی از بازداشت تقریباً پنجساله شهروند این کشور، مورات کورناز، در گوانتانامو بدون هیچ مدرکی تبدیل شد. هنگامی که طالبان در ۲۰۲۱ بار دیگر قدرت را به دست گرفت، کشته شدن ۵۹ سرباز نیروهای مسلح فدرال آلمان، نتیجهای تقریباً بازگشت به نقطه صفر به بار آورد.
در اوت ۲۰۲۱، با بازگشت طالبان به قدرت، بیست سال جنگ افغانستان به این شکل به پایان رسید. کشته شدن ۵۹ سرباز نیروهای مسلح فدرال آلمان، در کنار تعهدات و اقتدار کل ائتلاف غربی به رهبری آمریکا، در تصاویر خروج شتابزده از کابل باقی ماند.
نقطه آغاز این جنگ را میتوان به یک آپارتمان در شهر هامبورگ در شمال آلمان ردیابی کرد. به گزارش یک گزارش بازبینانه از دویچهوله، سه نفر از چهار مظنون به هواپیماربایی در حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ پیش از حادثه در هامبورگ ساکن بودند و جوان مصریتبار محمد عطاء که برای تحصیل به آلمان آمده بود، گروه موسوم به «گروه هامبورگ» را رهبری میکرد. این گزارش با استفاده از عباراتی مانند «به گفته منابع» توصیف میکند که این گروه متشکل از شش نفر بوده و در میان آنها مونیر موتاسدیک، مراکشیتبار، قرار داشت که در سال ۲۰۰۳ از سوی دادگاه عالی منطقهای هامبورگ به اتهام «معاضدت در هزاران مورد قتل و عضویت در سازمان تروریستی» به حداکثر ۱۵ سال حبس که قانون آلمان مجاز میداند محکوم شد. عطاء در مسجد القُدس هامبورگ تحت تأثیر افراطیگرایی قرار گرفته بود؛ این مسجد بعدها از سوی نهادهای امنیتی آلمان تعطیل شد.
روز پس از حمله، صدراعظم وقت آلمان، شرودر، در سخنانی در بوندستاگ لحن سیاسی بیست سال آینده را تعیین کرد: «دیروز، ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، به عنوان روزی تاریک برای همه ما در تاریخ ثبت خواهد شد.» او به پارلمان گفت که به رئیسجمهور آمریکا «همبستگی بیقید و شرط آلمان - تأکید میکنم: بیقید و شرط» را تضمین کرده و هرگونه کمکی که آلمان در اختیار دارد را برای ردیابی مهاجمان ارائه خواهد کرد. قربانیان ۱۱ سپتامبر آن سال از ۹۲ کشور بودند که در میان آنها ۱۱ آلمانی نیز حضور داشتند.
این تعهد به سرعت به قانونگذاری داخلی تبدیل شد. کمتر از چهار ماه پس از حمله، «قانون ضدتروریسم» آلمان لازمالاجرا شد و سازمانهای اطلاعاتی مجاز به دسترسی به دادههای شخصی نگهداریشده توسط بانکها، شرکتهای هواپیمایی و شرکتهای مخابراتی شدند و به آنها اجازه داده شد بدون داشتن مظنونیت مشخص، مقایسههای دادهکاوی انبوه انجام دهند - هدف شناسایی «مأموران خفته»ای مانند عطاء تعیین شد.
گسترش قدرت به سرعت با خط قرمز قانون اساسی برخورد کرد. در سال ۲۰۰۶، دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان جستجوی دادهکاوی انبوه بدون تهدید مشخص را غیرقانونی اعلام کرد؛ در سال ۲۰۱۳، دیوان عالی بار دیگر بخشی از محتوای پایگاه داده ضدتروریسم آلمان را مغایر قانون اساسی تشخیص داد. هر دو حکم اذعان داشت که قوانین امنیتی تصویبشده پس از ۱۱ سپتامبر به طور قابل توجهی از مرزهای حقوق فردی تضمینشده توسط قانون اساسی آلمان فراتر رفته است.
و در خارج از کشور، گوانتانامو لایه دیگری از نابرابری را آشکار ساخت. مورات کورناز، ساکن ترکتبار متولد شهر برمن آلمان، از اواخر سال ۲۰۰۱ از سوی نیروهای آمریکایی بازداشت شد و نزدیک به پنج سال در گوانتانامو نگهداری شد و در اوت ۲۰۰۶ آزاد گردید. به گزارش دویچهوله، در طول کل دوره بازداشت «هیچ مدرکی مبنی بر مشارکت او در حملات تروریستی وجود نداشت». کورناز بعدها تجربیات خود را در خاطراتش نوشت که در سال ۲۰۱۳ به فیلمی همنام اقتباس شد.
از نظر سیاسی معنادارتر، تصمیم دولت آلمان در آن سال برای رد درخواست بازگشت کورناز بود. کمیته تحقیق بوندستاگ در این باره از اشتاینمایر، وزیر امور خارجه وقت - که هماکنون رئیسجمهور کنونی آلمان است - بازجویی کرد. اشتاینمایر در شهادت خود اذعان کرد: «هیچکس تردید ندارد، و من شخصاً نیز تردید ندارم، که آقای کورناز در گوانتانامو رنج بزرگی متحمل شد.» اما او همزمان استدلال کرد که دولت فدرال «نیز وظیفه دارد امنیت کشور را تأمین کند». گزارش دویچهله نتیجهگیری نهایی آن کمیته تحقیق را بیان نکرده است.
کمتر از سه ماه پس از اظهار «همبستگی بیقید و شرط» از سوی شرودر، آلمان در دسامبر ۲۰۰۱ رسماً به جنگ افغانستان به رهبری آمریکا پیوست. این جنگ دقیقاً بیست سال به طول انجامید و سرانجام در اوت ۲۰۲۱ با بازگشت طالبان به قدرت پایان یافت. یوهانس راو، رئیسجمهور آلمان، در روز ۱۱ سپتامبر گفته بود «این روز جهان را تغییر داد» - اما هنگامی که نیروهای آمریکایی شتابزده عقبنشینی کردند و طالبان بار دیگر قدرت را به دست گرفتند، این «تغییر» برای کابل و برلین چه معنایی دارد، همچنان یک پرسش حلنشده باقی مانده است.
گزارش دویچهوله جزئیات رفتار با کورناز در دوران بازداشت در گوانتانامو را به طور مستقل راستیآزمایی نکرده و اطلاعات عمدتاً از خاطرات شخصی او و فیلم اقتباسی ۲۰۱۳ سرچشمه میگیرد؛ ترکیب و تقسیم کار مشخص شش عضو گروه هامبورگ نیز در گزارش با عبارت «به گفته منابع» رد شده است. این مناطق خاکستری، دقیقاً پرسشهایی را تشکیل میدهد که در بررسی میراث «همبستگی بیقید و شرط» نمیتوان از آنها چشمپوشی کرد.
هنوز دیدگاهی نیست. گفتوگو را آغاز کنید.