"جاده ابریشم یخی" نخستین سفر خود به بریتانیا را آغاز کرد: تحریمها تجارت جهانی را دگرگون میکنند و اشتیاق آمریکا به گرینلند، رقابت بر سر گذرگاه شمالگان را تشدید میکند
کشتی باری چینی "برج دبی" از بندر ژوشان-نینگبو حرکت کرد و پس از ۲۵ روز پیمایش مسیر دریایی شمالی روسیه به بندر تیز در بریتانیا رسید و نخستین خط منظم کانتینری چین به اروپا را رقم زد. این مسیر که "جاده ابریشم قطبی" نام گرفته، اگرچه سفر دریایی میان آسیا و اروپا را نزدیک به نصف کوتاهتر میکند، اما بهشدت به کشتیهای یخشکن روسی وابسته است و با محدودیتهای فصلی روبهرو است. تحلیلگران خاطرنشان میکنند که تحریمهای غرب، چین و روسیه را به همکاری نزدیکتر در شمالگان سوق داده و تکرار اشتیاق دولت ترامپ به گ
به گزارش شرکت پخش استرالیا، کشتی کانتینری "برج دبی" که توسط شرکت کشتیرانی هایلینگ چین اداره میشود، در تاریخ ۱۵ اوت از بندر ژوشان-نینگبو حرکت کرد و پس از ۲۵ روز پیمایش مسیر دریایی شمالی روسیه به بندر تیز در بریتانیا رسید. این کشتی حامل حدود ۱۵۰۰ کانتینر شامل تجهیزات ذخیرهسازی انرژی، باتریهای قدرت و ماژولهای فتوولتائیک بود و آغاز بهرهبرداری رسمی از نخستین خط منظم کانتینری فصلی چین به اروپا را رقم زد. این خط که از سوی پکن "جاده ابریشم قطبی" نامیده میشود، برنامه دارد از ماه اوت تا اکتبر سال جاری هشت سفر دریایی انجام دهد.
مسیر دریایی شمالی در امتداد سواحل قطب شمال روسیه امتداد دارد و از دریای کارا و آبهای سیبری تا تنگه برینگ را در بر میگیرد. در مقایسه با مسیر سنتی از تنگه ملاکا و کانال سوئز، این مسیر زمان سفر دریایی میان آسیا و اروپا را نزدیک به نصف کاهش میدهد. ادوارد ریس جونز، پژوهشگر دانشگاه آکسفورد، خاطرنشان میکند که این مسیر "تنها در پنجره کوتاه اوج تابستان نیمکره شمالی قابل کشتیرانی است" و حتی اگر سرعت گرمایش شمالگان به سه تا چهار برابر میانگین جهانی رسیده باشد، "دستیابی به شرایط بدون یخ قابل اعتماد در تمام طول سال در این منطقه، دههها زمان خواهد برد".
ظهور این میانبر، ارتباط تنگاتنگی با دگرگونی چشمانداز تجارت جهانی در پی تحریمهای غرب دارد. گزارش مؤسسه بینالمللی مطالعات دانمارک در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که از زمان تهاجم روسیه به اوکراین، تحریمها، مسکو و پکن را به همکاری نزدیکتر سوق داده و همکاری دو کشور در حوزه شمالگان عمیقتر شده است. جونز تحلیل میکند: "چین دریافته است که وابستگی به مسیرهای اصلی هند-آرام تحت رهبری آمریکا برای تجارت آسیا و اروپا، یک نقطه ضعف کشنده است." به گفته او، "چین در همکاری با روسیه برای تحقق این اهداف، زیان کمتری نسبت به سایر کشورها متحمل میشود".
با این حال، وابستگیهای عملیاتی بسیار برجسته است. مسیر دریایی شمالی بهشدت به حمایت روسیه وابسته است؛ اکثر کشتیها به یخشکنهای روسی نیاز دارند که مستلزم صدور مجوزهای سختگیرانه و هزینههای عملیاتی بالاست. دکتر ادوارد چن از دانشگاه ملی استرالیا فاش میکند که روسیه نسبت به حضور روزافزون پکن در شمالگان "همواره هوشیاری شدیدی" داشته و زمانی برای حفظ رهبری خود، با اعطای جایگاه ناظر در شورای شمالگان به چین مقاومت کرده است. جونز میافزاید که شرایط جغرافیایی سخت شمالگان به این معناست که حتی با وجود تضمینهای "توافقنامه جستجو و نجات قطبی"، کشتیها همچنان بهطور ویژهای در معرض خطر سانحه دریایی هستند.
در همین حال، آمریکا در حال تلاش برای ورود به رقابت قطب شمال از سوی دیگر است. دکتر چن اشاره میکند: "ایالات متحده بهعنوان یکی از پنج کشور قطب شمال، انگیزههایی فراتر از توازنبخشی در برابر روسیه و چین دارد و میخواهد از طریق گذرگاه شمالغربی در امتداد آلاسکا و سراسر اقیانوس اطلس شمالی، منافع کشتیرانی تجاری خود را توسعه دهد." او همچنین میگوید: " جاهطلبیهای گستردهتر واشنگتن، از جمله ابراز علاقه مکرر دولت ترامپ به گرینلند، نشاندهنده قصد راهبردی برای کنترل گذرگاه نوظهور شمالگان غربی و تضمین زیرساختهای کلیدی قطبی است."
شکاف مقیاس همچنان چشمگیر است. به گفته دانشگاه نورد نروژ، مسیر دریایی شمالی در سال ۲۰۲۵ تنها ۱۰۳ سفر کامل انجام داده و حجم بار آن حدود ۳.۲ میلیون تن بوده است که بخش عمده سفرها میان چین و روسیه بوده؛ در همین مدت، کانال سوئز ۱۲۷۵۸ بار تردد کشتی داشته و تناژ خالص آن به ۵۲۲.۱ میلیون تن رسیده است.
نگرانیهای اقلیمی نیز به همان اندازه تیز است. دادههای ائتلاف قطب شمال پاک نشان میدهد که صنعت کشتیرانی تنها حدود ۲ درصد از انتشار کربن سیاه در شمالگان را تشکیل میدهد، اما اثر گرمایشی آن نامتناسب و عظیم است. کربن سیاه منتشرشده از کشتیها میتواند تا دو هفته در لایههای پایین جو باقی بماند و گرما را جذب کند؛ هنگامی که بر سطح یخ و برف فرود میآید، اثر گرمایشی میتواند هفت تا ده برابر تقویت شود؛ کربن سیاه با کاهش بازتاب یخ و برف، موجب جذب گرمای بیشتر و تسریع ذوب یخهای قطب شمال میشود. پژوهشی چینی که در سال ۲۰۲۵ در نشریه "نیچر کامیونیکیشنز" منتشر شد، نشان داد که اگر حجم کلی کشتیرانی افزایش یابد، شمالگان ممکن است در میان پنج نقطه داغ جهانی از نظر انتشار کشتیرانی قرار گیرد. در سال ۲۰۱۹، شرکتهای بزرگ کشتیرانی جهان از جمله سیامای سیجیام، MSC و هاپاگ لوید با امضای "تعهد شرکتهای کشتیرانی قطب شمال"، به دلیل نگرانی از اکوسیستم شکننده این منطقه متعهد شدند از مسیرهای قطب شمال اجتناب کنند.
جونز هشدار میدهد که با وجود مزیت کاهش انتشار در هر سفر ناشی از کوتاهتر شدن مسیر، معایب آن "بیشمار است"؛ "اکوسیستم با خطرات بسیار بالای نشت نفت، آلودگی و اختلالات صوتی روبهرو است" و "ماهیت دورافتاده این مسیر به این معناست که روشهای سنتی پاکسازی بهطور استثنایی دشوار خواهد بود."
ماه گذشته، کره جنوبی نیز آزمایش خط کانتینری از مسیر دریایی شمالی به بریتانیا را آغاز کرد، اما این ترتیب به همکاری روسیه نیاز دارد. تحلیلگران معتقدند در فضای کشمکش مداوم تحریم و ضدتحریم، این اقدام ممکن است بر روند روابط سئول با متحدان غربی تأثیر بگذارد. از "جاده ابریشم قطبی" تا گرینلند، از اسکورت یخشکنها تا تهنشست کربن سیاه، شمالگان از حاشیه کشتیرانی جهانی به خط مقدم تقابل قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.
هنوز دیدگاهی نیست. گفتوگو را آغاز کنید.