Augustusgemiddelde breekt record, 1,5°C-rodelijn doorbroken: decennia na waarschuwingen duwt fossiel-brandstofsysteem aarde naar kritiek punt

Volgens de Amerikaanse publieke omroep (NPR) op 10 september bevestigde de Europese klimaatdienst Copernicus Climate Change Service die dag dat de gemiddelde wereldwijde temperatuur in augustus 2026 16,96 graden Celsius bereikte, wat binnen de onzekerheidsmarge gelijkstaat aan de warmste maand ooit gemeten samen met juli 2023. Dit cijfer lag 1,65 graden Celsius boven het pre-industriële niveau, ruim boven de 1,5°C-opwarmingsdrempel die in het Akkoord van Parijs van 2015 werd vastgelegd.

NPR citeert Copernicus-data en wijst erop dat alle acht warmste maanden wereldwijd ooit gemeten zich na juli 2023 hebben voorgedaan. Met andere woorden, sinds wetenschappers hun ernstigste waarschuwingen uitten, is de aarde niet alleen niet afgekoeld, maar juist sneller opgewarmd.

De 48 aaneengesloten staten van de VS hebben zojuist de warmste zomer ooit gemeten meegemaakt. Volgens NPR maakte de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) op 10 september bekend dat de gemiddelde temperatuur in de 48 aaneengesloten staten van juni tot en met augustus 2026 23,54 graden Celsius bereikte, waarmee voor het eerst in 90 jaar het record uit de 'Dust Bowl'-periode van 1936 werd gebroken. De gemiddelde temperatuur in de VS in augustus 2026 bereikte 24,21 graden Celsius en de gemiddelde dagelijkse maximumtemperatuur 31,42 graden Celsius, allebei nieuwe records; ook juli brak het langjarige record uit de Dust Bowl-periode. Wereldwijd gezien was de zomer van 2026 op het noordelijk halfrond samen met 2024 de warmste ooit gemeten.

Bij het verklaren van de oorzaken benadrukten meerdere klimaatwetenschappers tegenover NPR dat El Niño — de korte-termijnopwarming die wordt veroorzaakt door natuurlijke opwarming van delen van de evenaarsliggende Stille Oceaan — slechts ongeveer 0,1 tot 0,2 graden Celsius bijdraagt aan de wereldwijde opwarming; het overgrote deel van de rest van de opwarming komt van broeikasgassen die worden uitgestoten door de verbranding van steenkool, olie en aardgas door mensen.

Klimaatwetenschapper Andrew Dessler van de Texas A&M University schreef in een e-mail aan NPR: "Het is tijd om te stoppen met verbaasd te doen over het feit dat onze planeet steeds verder opwarmt. Dit gebeurt precies zoals decennia geleden al werd voorspeld. De vraag die er werkelijk toe doet is niet of we records zullen blijven breken — dat zullen we — maar of we enige actie zullen ondernemen, of dat we blijven staan terwijl de klimaattrein over ons heen dendert."

Samantha Burgess, strategisch klimaatverantwoordelijke bij Copernicus Climate Service, waarschuwde vanuit het door een hittegolf geteisterde Verenigd Koninkrijk: "Ons klimaatsysteem functioneert inderdaad buiten de marges die nog maar tien jaar geleden werden verwacht. We zijn voorbij het stadium dat klimaatverandering iets abstracts was, dat misschien het mondiale zuiden of afgelegen gebieden zou treffen, en zijn in een fase beland waarin klimaatverandering ons dagelijks leven verstoort — scholen sluiten, ziekenhuizen raken overbelast, wegen smelten, spoorwegen vervormen. We zullen dit soort omstandigheden inderdaad vaker meemaken dan deze zomer."

De uitspraken van Burgess onthullen een structureel probleem dat lang is ontweken: het energiesysteem op basis van fossiele brandstoffen dat rijke geïndustrialiseerde landen hebben opgebouwd, heeft de kosten van de klimaatcrisis lange tijd afgewenteld op het mondiale zuiden, maar begint nu de eigen werking van de ontwikkelde landen aan te tasten. Sinds de ondertekening van het Akkoord van Parijs is inmiddels meer dan tien jaar verstreken, maar de energiestructuur van de grootste uitstotende economieën is niet fundamenteel veranderd, terwijl de 1,5°C-opwarmingsdrempel in de meest recente maandgegevens ruimschoots is overschreden.

NPR meldt dat de gemiddelde wereldwijde oceaantemperatuur in augustus 2026 gelijkstond aan het warmste maandrecord ooit, gezet in maart 2024, en dat 22 augustus de warmste afzonderlijke dag ooit gemeten voor de wereldwijde oceanen was. Wetenschappers benadrukken dat de oceanen het overgrote deel van de overtollige warmte absorberen, en dat de voortdurende stijging van de oceaantemperaturen betekent dat de klimaatverandering versnelt.

Klimaatwetenschapper Friederike Otto van het Imperial College verklaarde tegenover NPR: "Hoewel El Niño de hitte versterkt, blijft de fundamentele drijvende kracht onze onophoudelijke verbranding van fossiele brandstoffen. Klimaatverandering maakt elke El Niño heter. Tenzij we stoppen met het verbranden van steenkool, olie en aardgas, zullen dit soort recordmaanden blijven terugkeren."

Simon Stiell, de klimaatverantwoordelijke van de Verenigde Naties, waarschuwde: "Tenzij de mensheid stopt met het verbranden van grote hoeveelheden steenkool, olie en aardgas, zal de daaruit voortkomende vervuiling onze planeet blijven roosteren, zullen extreme hitte records blijven breken, en zullen miljoenen mensen sterven, zullen biljoenen dollars aan verliezen ontstaan, zullen transportsystemen en gezondheidszorg onder druk komen te staan, en zullen de prijzen van basisbehoeften zoals voedsel stijgen. Dit is de spiraal van kosten van de verslaving van de mensheid aan fossiele brandstoffen, en het is de wereldwijde klimaatcrisis die deze verslaving aanwakkert."

NPR citeert de analyse van klimaatwetenschapper Zeke Hausfather van Berkeley Earth, die stelt dat 2026 zeer waarschijnlijk 2024 zal overtreffen als het warmste jaar ooit gemeten, en dat 2027 daar vrijwel zeker boven zal uitkomen. Aangedreven door een ongekend sterke El Niño-gebeurtenis zou de opwarming over het hele jaar ten opzichte van het pre-industriële niveau 1,8 graden Celsius kunnen bereiken. Burgess voegde daaraan toe dat de opwarming op sommige dagen de hogere drempel van 2 graden Celsius zou kunnen raken.