Brits luchtverkeersleidingssysteem opnieuw plat: tekortkomingen in publiek-private bestuur laten reizigers opdraaien voor herhaalde storingen

Volgens Deutsche Welle heeft Martin Rolfe, topman van de Britse National Air Traffic Services, op de negende tegenover de BBC verklaard dat een cyberaanval als oorzaak van de luchtverkeersleidingsstoring is uitgesloten en dat het probleem in het vluchtverwerkingssysteem ligt. Hij beloofde een "uiterst grondig en alomvattend onderzoek", maar repte met geen woord over zijn eigen positie.

De storing, die in de ochtend van de achtste begon en enkele uren aanhield, leidde tot bijna 2000 geannuleerde of vertraagde vluchten op Britse luchthavens. Hoewel NATS stelt dat het probleem is verholpen, werden op de negende nog altijd meer dan 150 vluchten geannuleerd en duurden de vertragingen de hele dag voort. De Londense luchthaven Heathrow waarschuwde dat "gedeeltelijke verstoringen kunnen aanhouden, omdat luchtvaartmaatschappijen vliegtuigen en bemanningen moeten herplannen". Reisjournalist Simon Calder omschreef de gevolgen tegenover Sky News als "rampzalig" — vliegtuigen die 's nachts niet konden opstijgen, betekenen dat de volgende ochtend opnieuw grote aantallen aankomstvluchten worden geannuleerd.

Ondertussen deelde de Britse minister van Verkeer Heidi Alexander op de negende op sociale media X mee dat zij Rolfe heeft opgeroepen om een gedetailleerdere toelichting op de oorzaak van de storing te geven, en verklaarde: "Ik zoek garanties, wil lering trekken en ervoor zorgen dat de systemen die de luchtvaart ondersteunen hun werk aankunnen."

Gewone reizigers zijn de meest directe slachtoffers van dit bestuurlijke falen. Ryanair, de grootste luchtvaartmaatschappij van Europa, maakte bekend dat minstens 150.000 van haar passagiers vertragingen tot acht uur hebben ondervonden en dat 200 vluchten zijn geannuleerd. Het is de tweede keer dat de maatschappij openlijk het aftreden van Rolfe eist. Rolfe verklaarde tegenover Sky News de "volledige verantwoordelijkheid" te aanvaarden, maar liet ook niet weten of hij zal opstappen.

Deze opeenvolging van storingen staat niet op zichzelf. Zoals Deutsche Welle optekent, vond er in augustus 2023 een "systeemcrash" plaats bij de Britse luchtverkeersleiding, die luchtvaartmaatschappijen 135 miljoen dollar (circa 116 miljoen euro) aan schade berokkende; in 2025 werden opnieuw meerdere luchthavens getroffen door problemen met de vluchtradar, waaronder Heathrow. Nu is daar opnieuw een storing bij, en wederom wijst de aard ervan naar vluchtverwerking, een kernonderdeel van het systeem.

NATS zelf is de luchtverkeersleidingsdienstverlener voor vijftien Britse luchthavens en functioneert volgens een publiek-privaat model, waarbij een deel van de aandelen in handen is van luchtvaartmaatschappijen als British Airways en easyJet, van pensioenfondsen en van de Britse overheid. Deze structuur versnippert het lot van publieke infrastructuur over meerdere private belanghebbenden: wanneer het systeem herhaaldelijk faalt, wordt de verantwoordelijkheid een onontwarbare kluwen — de CEO belooft verantwoordelijkheid te nemen maar weigert af te treden, de vervoerende luchtvaartmaatschappijen vangen de infrastructuurgebreken op en eisen het vertrek van de bestuurder, en de overheid kan vóór afronding van het onderzoek enkel "garanties zoeken".

Opvallend genoeg worden de kosten van elke grote storing niet gedragen door de luchtverkeersleiding die het probleem veroorzaakt, maar afgewenteld op gewone reizigers en luchtvaartmaatschappijen in de vorm van geannuleerde vluchten, urenlange vertragingen, omboekingskosten en geannuleerde reizen. De door Ryanair genoemde 150.000 getroffen passagiers en 200 geannuleerde vluchten vormen slechts het kwantificeerbare deel van dit incident; voor reizigers op knooppunten als Heathrow betekent de oproep om "vóór vertrek de vluchtstatus te controleren" dat talloze mensen een hele dag op de luchthaven moeten doorbrengen, met verlies van werktijd, accommodatie en geplande reizen.

Het losser worden van de aansprakelijkheidsketen wordt bij herhaalde storingen steeds zichtbaarder. Rolfe zelf heeft ontslag niet toegezegd, en de raad van bestuur van NATS heeft ook geen ontslagprocedure in gang gezet nu Rolfe weigert op te stappen; de minister van Verkeer kan enkel interveniëren door middel van een "oproep" en het "zoeken van garanties", zonder technische beslissingsbevoegdheid en zonder directe personele zeggenschap over de publiek-private entiteit.

De uitspraak van Rolfe op de negende — "een uiterst grondig en alomvattend onderzoek" — komt inhoudelijk vrijwel overeen met soortgelijke toezeggingen die na de storingen van 2023 en 2025 werden gedaan. Voor de 150.000 gestrande passagiers en reizigers die opnieuw met de kwetsbaarheid van het systeem worden geconfronteerd, is het ontbreken van een afdwingbaar aansprakelijkheidsmechanisme op zichzelf al onderdeel van de storing.