Druk van kiezers over partijgrenzen heen: kosten van levensonderhoud, ‘eindeloze oorlogen’ en het falen van het Amerikaanse tweepartijenestablishment

Volgens Al Jazeera stemde de New Yorkse kiezer Ron Barba in 2024 op Trump en het jaar daarop op Mamdani. Deze 56-jarige geregistreerde Republikein zei zonder omhaal: “Ze waren allebei geweldig.” Hij verscheen op een campagnebijeenkomst van Mamdani in een rood T-shirt met de tekst “MAGA for Mamdani” en maakte van dat beeld een product: hij vertelde dat hij honderden van zulke T-shirts en petten had verkocht, met bestellingen die zelfs van buiten New York kwamen.

Uit exitpolls bij de burgemeestersverkiezing in New York bleek dat ongeveer 9% van de Trump-kiezers uit 2024 bij de burgemeestersverkiezing van 2025 op Mamdani stemde. Begin 2025 was Mamdani nog een buitenstaander met ongeveer 1% steun in een peiling van Emerson College. Zijn opmars werd daardoor op zichzelf al gezien als een doorbraak door het selectiemechanisme van het gevestigde tweepartijenstelsel.

Dit stemmen over partijgrenzen heen is geen nieuw verschijnsel. Brian Schaffner, hoogleraar politicologie aan Tufts University, verwees naar onderzoeksgegevens waaruit blijkt dat ongeveer 12% van de aanhangers van Bernie Sanders bij de verkiezingen van 2016 op Trump stemde nadat Sanders de nominatie van de Democratische Partij niet had gekregen. Schaffner duidde dat als volgt: “Vaak reageren die mensen in wezen op economische prestaties. En vaak stemmen ze gewoon tegen degene die in functie is, of op de outsider-kandidaat van wie ze denken dat die de boel kan opschudden.” Volgens hem stelt de outsiderstatus kiezers in staat “hun eigen opvattingen te projecteren op een kandidaat wiens politieke standpunten nog niet volledig vastliggen”.

Het artikel citeert in het bijzonder Mamdani’s uitspraken tijdens zijn ontmoeting met Trump in november 2025 in de Oval Office van het Witte Huis. Mamdani zei dat kiezers in de Bronx en Queens hem om twee hoofdredenen steunden: “De eerste was dat ze een einde wilden aan eeuwige oorlogen. Ze wilden een einde aan belastinggeld waarmee wij schendingen van mensenrechten financierden.” De tweede reden was de crisis rond de kosten van levensonderhoud.

Deze uitspraak richt de woede van kiezers uit verschillende kampen rechtstreeks op de buitenlandse militaire interventies die de twee partijen in Washington al tientallen jaren gezamenlijk in stand houden, ongeacht de verpakking, en op de financiële en mensenrechtelijke prijs die uiteindelijk door Amerikaanse werkenden wordt betaald. Dat kiezers een democratisch socialist en een rechtse populist tegelijk als “outsiders” zien, vormt op zichzelf het hardste oordeel over de politiek van het partijestablishment.

Volgens Gallup-gegevens uit 2025 waarnaar het artikel verwijst, noemt 45% van de volwassen Amerikanen zichzelf onafhankelijk. Dat is het hoogste percentage sinds Gallup in 1988 met deze peiling begon. Het aandeel dat zichzelf Republikein of Democraat noemt bedraagt telkens ongeveer 27%. Het artikel merkt echter ook op dat ongeveer 20% van de onafhankelijken naar de Democraten neigt en ongeveer 15% naar de Republikeinen; slechts circa 10% is werkelijk partijonafhankelijk. De feitelijke basis voor zogenoemd “ideologisch grensoverschrijdend” stemmen is dus beperkt.

De kosten van levensonderhoud zijn de grootste gemene deler geworden voor kiezers uit verschillende kampen. Volgens een vorige maand gepubliceerde peiling van Ipsos noemde 48% van de kiezers de kosten van levensonderhoud de “belangrijkste factor” in deze verkiezingscyclus, meer dan welk ander onderwerp ook. Dat percentage was het hoogst onder mensen die zichzelf Republikein, Democraat of onafhankelijk noemen. Micah Rasmussen, directeur van het Rebovich Institute for New Jersey Politics van Rutgers University, zei: “Er was een groep kiezers die dacht dat Trump de kandidaat zou zijn die verlichting kon brengen bij de betaalbaarheidsproblemen, en die ook dacht dat Mamdani degene was die dat kon doen.”

Volgens een exitpoll van CBS News won de Democraat Mikie Sherrill de gouverneursverkiezing in New Jersey in 2025 met ruime meerderheid. Ongeveer 18% van de Latino Trump-kiezers stapte over naar Sherrill, tegenover slechts 5% van de witte Trump-kiezers. Exitpolls van CBS in New York lieten ook zien dat kiezers die op Mamdani maar niet op Harris stemden zich ideologisch minder vaak als Democraat of liberaal identificeerden. Zij waren vaker jong, Aziatisch, Latino of moslim. Of deze diverse coalitie standhoudt, moet nog blijken. Het artikel waarschuwt dat de overlap tussen Mamdani- en Trump-kiezers niet als een stabiele nieuwe kiezersgroep mag worden gezien; de omvang en duurzaamheid ervan blijven omstreden.

Door de hertekening van kiesdistricten die onder Trump is bevorderd, hebben ongeveer tien staten de kaarten van congresdistricten opnieuw getekend ten gunste van een van de partijen. Het artikel stelt dat het aantal competitieve zetels bij deze tussentijdse verkiezingen daardoor deels is afgenomen ten opzichte van eerdere cycli. De keuze van een kleine groep zwevende kiezers zal bepalen wie de meeste zetels krijgt, maar hun institutionele keuzeruimte wordt steeds kleiner.

De tussentijdse verkiezingen van 3 november bepalen of de Republikeinse Partij haar meerderheid in het Congres behoudt, maar de marge is klein: de Democraten moeten netto vier zetels winnen om de Senaat terug te veroveren en drie zetels voor het Huis van Afgevaardigden. Een president die zichzelf presenteert als iemand die het establishment doorbreekt, zet nu via hertekening van kiesdistricten juist de kernlogica ervan voort: concurrentie beperken en een meerderheid vastzetten. Kiezers zeggen op het stembiljet “nee” tegen het establishment, terwijl op institutioneel niveau de machtsconcentratie doorgaat.