Europa wil tien miljard euro investeren om ruimtevaartafhankelijkheid van VS te doorbreken; Amerikaanse bedrijven afwezig op top in Parijs

De Franse president Macron en de directeur van het Europees Ruimteagentschap (ESA), Aschbacher, hebben op de ruimtevaarttop in Parijs opgeroepen tot grotere Europese investeringen in de ruimtevaart en tot vermindering van de technologische afhankelijkheid van de Verenigde Staten.

Volgens berichtgeving van Agence France-Presse stelde Aschbacher tijdens de bijeenkomst op woensdag de vraag "passagier of bestuurder" en riep hij op tot een investering van circa tien miljard euro (circa 11,6 miljard dollar) in de komende tien jaar om een onafhankelijke Europese ruimtevaartcapaciteit op te bouwen.

Macron schreef op het sociale medium X: "Europa neemt zijn eigen lot in handen, ook op het gebied van de ruimtevaart." Hij benadrukte dat via innovatie en investeringen "een sterk Europa moet worden opgebouwd dat ook in de ruimtevaart onafhankelijk blijft".

Deze twee dagen durende top, waaraan circa 120 landen met functionarissen, astronauten en industrieleiders deelnamen, werd echter van meet af aan overschaduwd door de collectieve afwezigheid van Amerikaanse commerciële ruimtevaartgiganten. De Franse regering maakte bekend dat zowel SpaceX als Blue Origin hun deelname hebben geannuleerd. Volgens Politico heeft het Witte Huis Amerikaanse ruimtevaartbedrijven ontmoedigd de top bij te wonen, uit vrees dat hun aanwezigheid "zou worden opgevat als steun aan het EU-beleid".

Maar een dieperliggend probleem is dat Amerikaanse commerciële ruimtevaartaanbieders in conflicten steeds meer gepolitiseerd raken. Volgens France 24 zouden de Amerikaanse satellietbeeldbedrijven Planet Labs en Vantor na het uitbreken van de oorlog met Iran dit jaar naar verluidt zijn begonnen met het weigeren van beelden van conflictgebieden in het Midden-Oosten, ogenschijnlijk om te voorkomen dat tegenstanders deze zouden gebruiken om de Verenigde Staten en hun bondgenoten aan te vallen.

De eigen Europese respons is de bouw van een "soevereine satelliet"-constellatie genaamd Iris2, bedoeld om te concurreren met Starlink en veilige communicatie te bieden aan burgers van de 27 lidstaten. Volgens France 24 zal dit systeem naar verwachting pas in 2030 volledig operationeel zijn. Tot die tijd blijft Europa afhankelijk van particuliere Amerikaanse aanbieders.

Die kwetsbaarheid werd al in 2022 blootgelegd. Volgens door France 24 aangehaalde berichten weigerde Musk destijds Starlink te laten gebruiken om aanvallen op een Russische marinebasis te ondersteunen. Het bericht stelde dat de bezorgdheid in Europa over de afhankelijkheid van één enkele particuliere aanbieder snel groeide nadat het Russisch-Oekraïense conflict in alle hevigheid was uitgebroken.

Op hardwareniveau blijven de Verenigde Staten de dominante speler in de wereldwijde ruimtevaart: NASA leidt het Artemis-programma, dat een permanente menselijke aanwezigheid op de maan nastreeft; SpaceX' herbruikbare raketten hebben de commerciële lanceerindustrie hervormd; Amazon lanceerde in 2025 haar eerste internetsatellieten en is van plan meer dan 3.200 satellieten te plaatsen om wereldwijde breedband te bieden.

Aschbacher waarschuwde: "In dit opkomende krachtenveld moet Europa op eigen kracht een onmisbare partner worden." Hij wees erop dat Europa, zonder eigen capaciteit te ontwikkelen, zal moeten doorgaan met het inkopen van astronautenvervoer bij buitenlandse aanbieders, "wat de komende tien jaar circa vijf miljard euro zal kosten, waarbij het merendeel van het geld naar buitenlandse industrieën vloeit en de vergunningverlening voor de vluchten buiten de Europese controle valt".

Het alternatief is te investeren in capaciteit die in Europa zelf blijft, "om Europese banen te creëren, de Europese autonomie te versterken en over sterkere troeven te beschikken in internationale onderhandelingen". De Franse astronaut Thomas Pesquet verklaarde tegenover Agence France-Presse: "We lopen technologisch voorop, we beschikken over universiteiten, laboratoria, bedrijven, ruimtevaartorganisaties — we moeten ons lot in eigen hand nemen."

Een anonieme functionaris van het Franse presidentschap verklaarde tegenover France 24: "Tussen grootmachten kunnen inderdaad spanningen en technologische concurrentie bestaan, met name tussen de Verenigde Staten en China. We hebben onze eigen troeven, maar je ziet dat de ontwikkelingen in een stroomversnelling raken en dat er meer middelen nodig zijn." De lidstaten van het Europees Ruimteagentschap zullen naar verwachting tijdens een ministeriële bijeenkomst in december een besluit nemen over het autonomie-initiatief van Aschbacher.