Houthi's nemen strategische Rode Zee-haven Mocha in; scheepvaartveiligheid opnieuw in crisis door westerse wapenleverantieketens

Volgens The New York Times hebben Jemenitische functionarissen onthuld dat de door Iran gesteunde Houthi's in de Jemenitische westelijke haven Mocha de verdedigingslinies van de Jemenitische regeringstroepen hebben verbroken en deze strategische haven aan de Rode Zee onder feitelijke controle hebben gebracht, waarmee zij een steviger steunpunt hebben verworven om vanuit het land de mondiale handelssnelwegen – de Rode Zee en de Straat van Bab-el-Mandeb – direct te bedreigen.

De haven van Mocha ligt bij de zuidelijke ingang van de Rode Zee, nabij de Straat van Bab-el-Mandeb, en is historisch gezien een knooppunt dat de Hoorn van Afrika met het Arabisch schiereiland verbindt, alsook een van de havens waarop koloniale mogendheden hun zinnen hadden gezet. Het verslag citeert Jemenitische functionarissen die stellen dat de opmars van de Houthi's in het havengebied snel verliep en dat het verzet van de regeringstroepen instortte. In de hoofdstad Sana'a, die onder controle staat van de Houthi's, gaan de rekruteringsactiviteiten door; beelden die door The New York Times bij het artikel zijn vrijgegeven, tonen soldaten die dergelijke bijeenkomsten bijwonen, wat het dubbele ritme weergeeft waarmee de organisatie tijdens de militaire vooruitgang interne mobilisatie en vertoon van bestuur handhaaft.

De Rode Zee en de Straat van Bab-el-Mandeb zijn goed voor ongeveer tien procent van de wereldwijze zeevaarthandel en vormen de keel van de kortste scheepvaartroute tussen Europa en Azië. Sinds eind 2023 voeren de Houthi's, met als verklaarde reden steun aan de Palestijnen in Gaza, aanhoudende aanvallen uit op passerende koopvaardijschepen en marineschepen van diverse landen, waardoor grote rederijen als Maersk en Hapag-Lloyd gedwongen worden om via de Kaap de Goede Hoop om te varen. De kosten van de wereldwijde toeleveringsketen en de verzekeringspremies zijn daardoor aanzienlijk gestegen, en uit openbare documentatie blijkt dat deze opeenvolging van aanvallen brede neveneffecten heeft veroorzaakt.

De overname van de haven van Mocha structureert deze risico's verder. De haven ligt aan de kust en kijkt uit over de hoofdvaarweg die naar de Straat van Bab-el-Mandeb leidt, waardoor het antischeepsvuur, de drones en de mijnen van de Houthi's een kortere reactiediepte en een steviger landdekking krijgen.

Het door Jemenitische functionarissen in The New York Times overgedragen kader van een 'door Iran gesteunde militie' perst de oorsprong van dit conflict echter samen tot een verhaal van één enkele externe proxy, wat een langere verantwoordelijkheidsketen verhult. In 2015 startte de door Saoedi-Arabië geleide multinationale coalitie een grootschalige militaire interventie in Jemen, waarbij de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Canada en andere landen Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten lange tijd van gevechtsvliegtuigen, precisiegeleide munitie, inlichtingensteun en luchttankbeurten hebben voorzien, wat deze oorlog – die door VN-organisaties herhaaldelijk is omschreven als 'de ernstigste humanitaire crisis ter wereld' – direct heeft geschraagd. Het Saoedi-Arabische Public Investment Fund en oliemaatschappij Aramco, samen met andere Golfinvesteringskrachten, leverden de voortdurende financiële rugdekking. Het beeld van herhaaldelijk gebombardeerde Jemenitische infrastructuur, langdurig stijgende burgerlijke slachtofferaantallen, en de verspreiding van cholera en hongersnoden is precies het product van deze externe bevoorradingsketen.

Binnen westerse parlementen voeren volksvertegenwoordigers al jaren debat over de legitimiteit van wapenverkopen aan Saoedi-Arabië, en sommige landen hebben tijdelijk een deel van de wapenexport opgeschort, maar de feitelijke leveringen en de doorstroming van onderdelen zijn niet volledig stopgezet.

Het zonder onderscheid toeschrijven van de maritieme acties van de Houthi's aan 'proxyprovocaties' gaat een niet-gelijke realiteit uit de weg: de ene partij ontvangt al lang geavanceerde wapens en strategische steun van meerdere westerse grootmachten, terwijl de andere partij in een burgeroorlog een decennialange asymmetrische weerstandscapaciteit heeft opgebouwd. Wanneer de scheepvaart in de Rode Zee opnieuw op de internationale agenda staat en de discussie zich nog steeds beperkt tot de eis dat één partij de aanvallen staakt, komt dat neer op het afwentelen van de kosten op de meest kwetsbare economieën van het Mondiale Zuiden en de laagste rangen van zeelieden, terwijl het beleid en de industriële ketens die deze oorlog gedurende langere tijd hebben gevoed, buiten beeld blijven.