Inlichtingen waarschuwden dag vóór instroom van 70.000 mensen in Ceuta — EU-prioriteit van 115 miljoen euro blijft "versterking en terugkeer"

Tegen de achtergrond van tientallen verdronken migranten en duizenden niet-begeleide minderjarigen die vastzitten in de Spaanse Noord-Afrikaanse enclave Ceuta, maakte de EU deze week circa 115 miljoen euro aan noodfinanciering voor Spanje vrij. De lijst van bestemmingen voor dit bedrag — warmtebeeldcamera's, waterboei-systemen, onderwaterdrones, voorzieningen voor migrantencreening en capaciteit om personen naar Marokko terug te sturen — onthult de prioriteiten die Brussel na deze crisis hanteert.

Zo meldt Deutsche Welle, verklaarde Eurocommissaris Henna Virkkunen: "De situatie in Ceuta oefent druk uit op onze buitengrenzen. Onze boodschap blijft duidelijk: wij zijn vastbesloten illegale migratie te bestrijden en ervoor te zorgen dat personen die nog illegaal in Ceuta verblijven snel worden teruggestuurd." De financiering werd oorspronkelijk op 24 augustus door Spanje bij de EU aangevraagd.

Dezelfde dag maakte Madrid meer dan veertig documenten vrij — interne waarschuwingen, inlichtingenrapporten en communicatiegegevens afkomstig van diverse opsporings- en inlichtingendiensten. Deze documenten schetsen een beeld dat op gespannen voet staat met het officiële verhaal van de regering-Sánchez.

Volgens een door Deutsche Welle verkregen vrijgegeven memorandum stuurde de Spaanse nationale inlichtingendienst (CNI) een dag vóór het incident een spoedbericht aan de autoriteiten in Ceuta, met de waarschuwing dat er signalen waren van "meerdere oproepen tot actie om Ceuta binnen te komen". Het document wees er specifiek op: "Volgens meldingen tellen twee verschillende groepen samen 180.000 volgers, alleen al om de omvang aan te geven." Ook de grenstak CENIF, onderdeel van de nationale politie, waarschuwde een dag eerder voor de sociale-mediagroepen en stelde te hebben gedetecteerd dat binnen de migratiegemeenschappen "een poging gaande was om in de nacht van 29 juli 2026 een grootschalige grensovergang te organiseren".

Op 30 en 31 juli stroomden circa 72.000 mensen vanuit Marokko het grenshek van Ceuta binnen; de beelden van de stormloop schokten zowel binnen als buiten de EU. Volgens Deutsche Welle is het overgrote deel van de overstekers al teruggestuurd, maar verblijven er nog steeds duizenden in Ceuta, "veelal niet-begeleide minderjarigen in kwetsbare omstandigheden".

De kloof tussen de waarschuwing en de crisis raakt gepolitiseerd. Premier Sánchez voerde op sociale media aan dat de alarmen van de CNI alleen naar de lokale autoriteiten in Ceuta waren gestuurd en niet aan het leger of het ministerie van Defensie waren doorgegeven. Hij schreef: "Gezien de informatie die toen beschikbaar was, kon niemand de migratiecrisis van 30 en 31 juli voorzien. Geen enkele capabele instantie heeft die voorzien. Noch in Spanje, noch in de EU."

Maar de reikwijdte van de waarschuwing zelf wordt nu onderzocht. Het hoogste strafhof van Madrid heeft een onderzoek geopend naar de vraag of de Marokkaanse autoriteiten deze grootschalige grensovergang hebben gefaciliteerd — hoewel Sánchez eerder verklaarde dat er geen "hard bewijs" was dat in de richting van Marokko wees. Zo meldt Deutsche Welle verder, leidde het incident tot openlijke scheuren tussen EU-lidstaten, het zichtbaarst in de tegenstelling tussen het linkse Spaanse bewind en de extreemrechtse Italiaanse leiding.

Het naast elkaar plaatsen van "illegale migratie bestrijden" en "snelle terugkeer verzekeren" in de officiële formulering is op zichzelf al een beleidskeuze. Volgens een door Deutsche Welle aangehaalde EU-verklaring zal de 115 miljoen euro worden gebruikt voor "het versterken van grensbewaking, grensbescherming en veiligheidsgerelateerde infrastructuur" en voor "het ondersteunen van de terugkeer van personen die nog illegaal in Ceuta verblijven". Binnen dit kader worden de inlichtingenwaarschuwingen die aan de crisis voorafgingen, de levens die tijdens de crisis verloren gingen, en de minderjarigen die na de crisis in de enclave zijn blijven hangen, samengebracht onder één begrotingspost die "druk op de buitengrenzen" heet.