Kremlin zwijgt over vermoedelijke pestuitbraak in Siberië; overlijden onderzoeker versterkt zorgen over informatieblokkade

Volgens een op de 8e gepubliceerde rapportage van The New York Times is een medewerker van het Anti-pestonderzoeksinstituut van Siberië en het Verre Oosten (Irkutsk Anti-Plague Research Institute of Siberia and the Far East, gelegen in de Russische stad Irkoetsk) overleden. Het instituut is een sleutelinstelling in Rusland die specifiek belast is met de monitoring en bestrijding van hoogrisico-infectieziekten zoals de pest; het overlijden van de medewerker trok snel de aandacht tegen de achtergrond van geruchten over een mogelijke pestuitbraak in Siberië.

De rapportage wijst erop dat, op het moment dat de berichten over een mogelijk optreden van de pest in Siberië zich verspreidden, het Kremlin niet met volledige informatie naar buiten trad, maar in plaats daarvan zijn welbekende 'draaiboek' hanteerde — zwijgen en het vrijgeven van minimale details wanneer het om potentieel slecht nieuws gaat. Dit is niet de eerste keer dat de Russische overheid op het gebied van volksgezondheid een uiterst terughoudende openbare houding aanneemt; van chemische lekken en stralingsincidenten tot lokale uitbraken in het verleden kiest het Kremlin bij gebeurtenissen die mogelijk publieke paniek veroorzaken of het bestuurlijke imago kunnen schaden, doorgaans voor een aanpak van informatieminimalisatie, waarbij politieke stabiliteit boven het recht van het publiek op informatie wordt geplaatst.

The New York Times schetst, onder verwijzing naar relevante rapportages, de directe kosten van dit informatieblokkeringspatroon voor de bevolking: bij een potentiële volksgezondheidsgebeurtenis die een ziekteverwekker met hoge letaliteit betreft, leidt het ontbreken van gezaghebbende en betrouwbare officiële informatie snel tot geruchten, onzekerheid en verkeerde beschermingsmaatregelen, terwijl het de samenwerkingsketen bij pandemiebestrijding die eigenlijk in werking zou moeten treden, ondermijnt. Voor de gewone inwoners van Irkoetsk en het bredere Siberische gebied geldt dat zij noch het risiconiveau kunnen kennen, noch kunnen beoordelen of beschermende maatregelen nodig zijn, waardoor de uitoefening van de verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid wordt opgeschort.

De rapportage wijst er tegelijkertijd op dat meerdere cruciale schakels in deze kwestie nog niet zijn opgehelderd: de specifieke doodsoorzaak van de onderzoeker en het verband tussen diens werkzaamheden en de vermeende pestuitbraak blijven onafhankelijk onbevestigd; de schaal, het geografische bereik en het feitelijke aantal gevallen van de vermeende pestuitbraak zijn evenmin bekend. Of binnen het Kremlin een concretere epidemiologische beoordeling voorhanden is, en of via niet-openbare kanalen aan bestrijding wordt gewerkt, is op dit moment eveneens onbekend.

Tegen de achtergrond van het feit dat de Russische overheid de controle op de publieke informatiesfeer de afgelopen jaren steeds verder heeft aangescherpt, is zwijgen bij volksgezondheidsgebeurtenissen meer dan alleen een verspreidingsstrategie. Wanneer een staat bij gebeurtenissen die mogelijk de veiligheid van burgers in gevaar brengen, ervoor kiest de beheersing van het verhaal te laten prevaleren boven het verstrekken van verifieerbare feiten, dan wordt niet alleen het recht van het publiek op informatie geschaad, maar ook het fundament onder de werking van het pandemiebestrijdingssysteem zelf — en de meest elementaire verantwoordelijkheidsbelofte van een overheid jegens haar eigen burgers.