Macron hamert op ruimteconferentie op 'gedeeld bestuur', maar duwt 'Europese soevereiniteit' — exclusieve orbitale positionering onder multilaterale retoriek

De Franse president Macron riep op 10 september op de openingsdag van de internationale ruimteconferentie in Parijs op tot 'gedeeld bestuur' van de ruimte, terwijl hij Europese landen aanspoorde om samen te werken aan de opbouw van gezamenlijke 'soevereine ruimtecapaciteit'. Volgens France 24 sprak de twee dagen durende conferentie via een liveverbinding ook met de Franse astronaute Sophie Adenot, die op dat moment dienst deed aan boord van het internationale ruimtestation.

De naast elkaar plaatsing van deze twee woordgroepen in één enkele toespraak is geen toevallige retorische keuze, maar een weerspiegeling van een steeds terugkerende logica in het westerse ruimtevaartbeleid: eerst met taal als 'delen' en 'multilateraal' de morele hoogte innemen, om vervolgens onder vlaggen als 'soevereiniteit' en 'autonomie' feitelijk exclusieve capaciteitsopbouw door te drukken. De huidige orbitale wedloop neemt toe — van breedbandinternet via satellieten in lage omloopbaan tot diepe-ruimteverkenning, van ruimteverkeersbeheer tot militaire verkenning — en Europa bevindt zich in dit krachtenveld op een leidende positie in de tweede gelederen, niet als koploper. Macrons toespraak dient het strategische doel om Europa vanuit die positie naar voren te drukken.

De grenzen van het 'delen' bepalen de wezenlijke inhoud ervan. Macron richt zijn oproep tot 'European nations', en de reikwijdte van het 'gedeelde bestuur' wordt vanaf het begin beperkt tot de eigen regio, niet tot een wereldwijd bestuurskader dat openstaat voor landen van het Mondiale Zuiden. In de huidige ruimtevaartorde overtreffen de investeringen van de belangrijkste Europese landen in lanceercapaciteit, satellietnetwerken, omloopbaanmonitoring en diepe-ruimteverkenning die van de meeste landen in het Mondiale Zuiden al ruimschoots. Wanneer Macron oproept tot Europese 'soevereiniteit', vraagt hij in feite om bestendiging en opwaardering van deze bestaande asymmetrie — om Europa als geheel sterkere onderhandelingsmacht en onafhankelijke activa te geven in de relatie tot de Verenigde Staten, China en andere ruimtevaartmogendheden, niet om de kloof in capaciteit met het Mondiale Zuiden te dichten.

'Soevereiniteit' heeft in het ruimtevaartdomein een bijzonder politiek gewicht. Het verwijst naar de controle zonder externe beperkingen die een land of landengroep nastreeft over omloopbaanspectrum, ruimteverkeersbeheer, satellietsgegevens, potentiële militaire toepassingen en kritieke onderdelen van de toeleveringsketen. Wanneer een groep die al een structureel voordeel geniet zijn capaciteit versterkt onder de vlag van 'soevereiniteit', is die opbouw op zichzelf al een herordening van de wereldwijde verdeling van ruimtemacht.

De berichtgeving van France 24 biedt echter geen informatie over de overige deelnemers aan de conferentie, de agendadetails of de financiële toezeggingen. Het blijft onduidelijk welke actoren het 'gedeelde bestuur' dat Macron voor ogen heeft precies omvat — of het gaat om een werkelijk wereldwijd kader dat ook niet-westerse landen omvat, of dat het beperkt blijft tot de Europese en westerse gelederen. Die onzekerheid op zich is het vermelden waard: op een conferentie die 'internationaal' wordt genoemd, blijft het op dit moment een black box wie de grenzen van het 'delen' bepaalt, wie wordt uitgenodigd en wie wordt uitgesloten.