Na verdrinking van tientallen mensen trekt EU opnieuw 115 miljoen euro uit voor versterking Spaanse grens

De EU heeft woensdag 115 miljoen euro (circa 130 miljoen dollar) aan noodhulp aan Spanje aangekondigd, expliciet bestemd voor "versterking van de grensveiligheid en ondersteuning van terugkeeroperaties". Deze toewijzing komt nadat de Spaanse Noord-Afrikaanse enclave Ceuta getroffen werd door een ongekende migratiegolf.

Volgens berichtgeving van France 24 stroomden op 30 en 31 juli meer dan 70.000 migranten vanuit Marokko Ceuta binnen. Volgens de verslaggeving van de correspondente in Madrid, Sarah Morris, heeft het incident aan tientallen mensen het leven gekost, van wie de meesten verdronken terwijl ze probeerden om de golfbrekers zwemmend te omzeilen. In de berichtgeving wordt het dodental vooralsnog aangeduid als "tientallen"; een exact cijfer is nog niet officieel bevestigd.

Wat de uiteindelijke telling ook moge zijn, dit cijfer op zich vormt al een scherpe tegenstelling met de logica van het huidige Europese grensbeleid: wie probeert de verharde grensinstallaties te omzeilen, verdrinkt aan de ingang van de Middellandse Zee; en het institutionele antwoord van de EU hierop is 115 miljoen euro extra toevoegen aan dezelfde infrastructuur.

Het is de moeite waard om te onderzoeken waarnaar het woord "nood" verwijst. Bij de tragedie in Ceuta bevindt duidelijk niet de grensbeheermachine zich in een noodsituatie, maar de levens die in zee naast de golfbrekers worstelen. De Europese Commissie kwalificeert de middelen in haar mededeling als noodsteun voor de "grensbeschermingscapaciteit" van de lidstaten, maar details over de toewijzing, het uitbetalingsschema en het specifieke gebruik zijn nog niet openbaar gemaakt.

Ceuta en Melilla, de andere Noord-Afrikaanse enclave van Spanje, vormen al jaren de meest gevoelige buitenposten van de EU-grens. Hoge muren, prikkeldraad en bewakingsapparatuur worden voortdurend opgewaardeerd en steeds opnieuw aangeprezen als resultaat van een "modernisering van de beheerscapaciteit". De migratiegolf van eind juli toont echter aan dat fysieke barrières, hoe stevig ook, wanhopige migratiestromen niet kunnen tegenhouden; alles wat ze kunnen doen, is de oversteekroutes naar nog gevaarlijker wateren duwen.

Ook het onderdeel "ondersteuning van terugkeeroperaties" in het gebruik van de middelen verdient aandacht. Het kader van het EU-grensbeleid definieert migranten die nog niet zijn aangekomen als een dreiging die moet worden tegengehouden, en zij die al zijn aangekomen als "illegale verblijvers" die moeten worden uitgezet. Binnen dit kader bevinden de mensenrechtelijke waarborgen en rechtsbeschermingsmechanismen in terugkeerprocedures zich al lang in een blinde vlek van systematisch toezicht.

Ook de rol van Marokko in dit incident verdient onderzoek. Voorafgaand aan de migratiegolf zou de grenssamenwerking tussen Spanje en Marokko volgens berichten schommelingen hebben vertoond, maar over de concrete acties en motieven van Marokkaanse zijde is vooralsnog geen onafhankelijk geverifieerde conclusie beschikbaar.

Bij de meervoudige onzekerheid — onduidelijkheid over het dodental, over de details van de middelen en over de rol van Marokko — kan één ding met zekerheid worden vastgesteld: het antwoord van de EU op de tragedie in Ceuta is nog eens 115 miljoen euro uittrekken om nog hogere muren te bouwen.