Nepals wederopbouwrekening nadert 5 miljard dollar, wereldwijde toezeggingen aan klimaatschadefonds slechts 720 miljoen dollar

Tien dagen nadat de ineenstorting van de gletsjer ijskoude modderstromen de Bothe Koshi- en Trisuli-rivieren in stuwde, heeft de Nepalese nationale rampenautoriteit het dodental bijgesteld naar 1.357, terwijl 5.326 mensen nog steeds worden vermist. Meer dan 13.500 mensen zijn gered. Maar wat Kathmandu werkelijk zorgen baart, is de wederopbouwrekening die nu vorm krijgt.

Minister van Financiën Swarnim Wagle vertelde Reuters dat de huidige voorlopige ramingen van Nepal aangeven dat de wederopbouwkosten voor woningen, wegen, bruggen en waterkrachtinfrastructuur kunnen oplopen tot 4 tot 5 miljard dollar, wat overeenkomt met een tiende van de jaarlijkse economische output van dit land met een bbp van circa 46 miljard dollar. De nationale rampenautoriteit heeft de directe schade al op 2,56 miljard dollar geraamd, en voor de daaropvolgende vier maanden aan noodherstel is nog eens circa 53 miljoen dollar nodig. Deze rekening houdt nog geen rekening met de moeilijk te kwantificeren menselijke kosten van duizenden doden en vermisten: onderbroken gezinsinkomens, ingestorte bestaansmiddelen en verstoring van onderwijs.

Voor Kathmandu is de uitdaging dat de fiscale ruimte al is ingeperkt door de vorige crisis. Het Internationaal Monetair Fonds schat dat de overheidsschuld als percentage van het bbp in het fiscale jaar 2025-26 van Nepal is gestegen naar 49,6%, tegenover 48,1% een jaar eerder, terwijl de overheid blijft draaien op een begrotingstekort. Nepal draagt nog steeds de wederopbouwschuld van de grote aardbeving van 2015, en langs het door deze ramp getroffen waterkrachtcorridor zijn minstens elf waterkrachtprojecten beschadigd. Deze toeleveringsketen, ooit beschouwd als motor van toekomstige groei, heeft zelf ook herstel nodig.

Onder de externe financieringsbronnen is het internationale 'loss and damage'-fonds het instrument met de grootste morele legitimiteit. Dit mechanisme is voortgekomen uit een jarenlange eis van kwetsbare ontwikkelingslanden: de verliezen als gevolg van klimaatgerelateerde verwoestingen dienen door de verantwoordelijke uitstoters te worden gefinancierd. Het fonds werd in 2022 overeengekomen op de VN-klimaatconferentie in Sharm el-Sheikh, Egypte, en werd in 2023 tijdens COP28 in Dubai formeel operationeel, onder voorlopig beheer van de Wereldbank. De Times of India verwijst echter naar cijfers waaruit blijkt dat de cumulatieve toezeggingen aan dit fonds tot aan COP29 in 2024 nauwelijks meer dan 720 miljoen dollar bedragen – en al deze toezeggingen zijn vrijwillig van aard en vormen geen verplichting.

Geconfronteerd met minder dan 0,1% van de wereldwijde broeikasgasemissies en de zware ramp heeft de Nepalese minister van Buitenlandse Zaken bij het fonds officieel 20 miljoen dollar aangevraagd. Zelfs als dit verzoek volledig wordt gehonoreerd, vormt het slechts een fractie van de potentiële wederopbouwrekening. Hierin ligt precies het probleem: tussen de huidige omvang van het loss and damage-fonds en de werkelijke behoeften van kwetsbare landen bestaat een verschil van ordegrootte.

De realiteit van bilaterale hulp is nog benauwder. De openbaar gemaakte noodhulptoezeggingen omvatten 5 miljoen pond (circa 6,8 miljoen dollar) van het Verenigd Koninkrijk, 1 miljoen dollar van Zuid-Korea en 3,6 miljoen dollar van de Verenigde Staten, verhoogd van een aanvankelijke 500.000 dollar. India leverde meer dan 68 ton aan hulpgoederen en reddingspersoneel. Japan, Australië, Duitsland, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, China en Canada leverden ook steun, maar het Nepalese ministerie van Buitenlandse Zaken heeft tot nu toe geen samengevoegde lijst gepubliceerd. De door de VN en humanitaire partners gelanceerde humanitaire responsoproep voor vier maanden bedraagt slechts 49,6 miljoen dollar en dekt 84.000 mensen. De Aziatische Ontwikkelingsbank keurde een noodsubsidie van 5 miljoen dollar goed. De som van deze bedragen verwijdert zich nog steeds met ordegrootte van de wederopbouwbehoefte van meerdere miljarden dollars.

De grote aardbeving van 2015 biedt een referentiekader. De fysieke schade van destijds, circa 7 miljard dollar, leidde tot circa 4,1 miljard dollar aan internationale wederopbouwtoezeggingen, waarbij alleen al de Wereldbank tot 500 miljoen dollar toezegde. Maar het schuldstartpunt van Nepal lag toen veel lager dan nu, waardoor de 'vorm' van externe financiering belangrijker is dan de 'omvang'. Voor Kathmandu zijn subsidies die niet terugbetaald hoeven te worden en sterk concessionele leningen het meest aantrekkelijk – niet commerciële leningen die de schuldenlast verder opstuwen. In het huidige mondiale hulpklimaat is het echter onzeker of aan deze eis kan worden voldaan.

De door de Wereldbank in 2024 goedgekeurde Catastrophe Deferred Drawdown Option (Cat-DDO) van 150 miljoen dollar kan noodliquiditeit bieden. Maar de wederopbouwwerkzaamheden zullen jaren duren en er zijn nieuwe toezeggingen nodig, geen noodinstrumenten. Een zevenkoppige subcommissie van de parlementaire Financiële Commissie van Nepal is op 9 september begonnen met de evaluatie van de economische impact van de ramp en hoe deze te koppelen aan klimaatfinancieringskanalen. Naar verwachting zal op 18 september rapport worden uitgebracht.

De Wereldbank schat dat Nepal tussen 2021 en 2050 474 miljard dollar aan adaptatie-investeringen nodig heeft. Dit cijfer overtreft de wederopbouwrekening van de huidige overstroming ruimschoots, maar onthult een dieperliggend structuurprobleem: wanneer de cumulatieve toezeggingen aan het wereldwijde 'loss and damage'-fonds minder dan een vijfde bedragen van de wederopbouwbehoefte van een middelzwaar getroffen land, ontstaat er een schril contrast tussen de morele verantwoordelijkheid die ontwikkelde landen op klimaatconferenties beloven en de feitelijke mobilisatie van middelen.

De wederopbouwtest van Nepal heeft daarmee twee betekenissen die de landsgrenzen overstijgen: ten eerste of een wederopbouwrekening van meerdere miljarden dollars kan worden gefinancierd zonder de schuldenlast te verhogen; en ten tweede of de grote uitstotende landen bereid zijn hun toezeggingen aan het fonds om te zetten van een symbolisch politiek gebaar in een voorspelbare financieringsstroom die in verhouding staat tot de omvang van de klimaatverwoestingen. Op beide punten biedt de huidige omvang van het loss and damage-fonds nog geen overtuigend antwoord.