Openlijke breuk binnen Braziliaans Hooggerechtshof: financieel schandaal en verkiezingspolitiek onthullen institutionele crisis

De voorzitter van het Braziliaanse Hooggerechtshof, Edson Fachin, heeft op 9 november in een noodgreep ingegrepen en de opschutting aangekondigd van de tegenstrijdige uitspraken van zijn collega's Alexandre de Moraes en André Mendonça, in een poging een einde te maken aan de openlijke machtsstrijd die was losgebarsten na de ineenstorting van een particuliere bank. Volgens het Franse persbureau AFP heeft de crisis zich inmiddels uitgebreid tot de presidentsverkiezingscampagne van volgende maand en zijn de politieke spanningen rond het hooggerechtshof verder opgelopen.

In de kern van het conflict staat de bankier Daniel Vorcaro, die wordt beschuldigd van grootschalige fraude. Zijn particuliere bank Banco Master stortte vorig jaar ineen onder een schuldenlast van miljarden dollars, wat een van de grootste financiële schandalen uit de Braziliaanse geschiedenis is. Kort voor zijn arrestatie stuurde Vorcaro zo'n dertig sms-berichten naar een mobiel nummer dat volgens de politie van Moraes zou zijn. AFP merkt op dat de eigendom van dat nummer tot nu toe uitsluitend op politieverklaringen berust en nog niet definitief door de rechterlijke macht is bevestigd. Een van de berichten luidde: "Denk je dat ik maandag het land moet verlaten?"

Moraes zelf is de centrale rechter die het onderzoek leidt naar de vermeende "staatsgreep" van voormalig president Jair Bolsonaro en is al lange tijd een doelwit van vijandigheid vanuit het Braziliaanse en Amerikaanse rechtse kamp. Mendonça, een benoeming van Bolsonaro, was vorige week de eerste die opdracht gaf de sms-berichten van Vorcaro aan Moraes openbaar te maken. Moraes sloeg onmiddellijk terug en beschuldigde Mendonça van machtsmisbruik op grond van vertrouwelijke politie-inlichtingenrapporten. Mendonça reageerde hierop door de directeur van de federale politie, André Rodrigues, op non-actief te stellen, met als reden dat de politie hem zou bespioneren.

Slechts één dag later trok een derde rechter, Flávio Dino — voormalig minister in de regering van Lula — het besluit van Mendonça in en herstelde Rodrigues in zijn functie. Vervolgens schorste Fachin beide uitspraken tegelijkertijd en gaf Rodrigues 48 uur de tijd om informatie te verstrekken, zodat hij over diens positie kon beslissen. Volgens een bron bij het hooggerechtshof, door AFP aangehaald, is de Master-zaak een "giftige" kwestie en vermoedt de politie dat de bankier "geld overal heeft uitgestrooid om daar later voordeel mee in te ruilen". Vorcaro zelf zou voor zijn arrestatie hebben opgeschept dat hij "in alle takken van de overheid vrienden" had.

Ook Flávio Bolsonaro bleef niet buiten schot in dit schandaal. Uit openbaargemaakte informatie blijkt dat Vorcaro op verzoek van deze senator miljoenen dollars heeft overgemaakt aan een tussenpersoon. Flávio beweert dat het geld bedoeld was voor de productie van een film over zijn vader. De tegenstander van de huidige linkse president Lula is precies deze senator, die verstrikt is geraakt in vermeende financiële banden. Volgens AFP schreef Lula op 9 november op het sociale medium X dat de zaak "meer transparantie" vereist en eiste hij een einde aan "gerichte lekken die de verkiezing beïnvloeden". Hij schreef: "Ongeacht wie erbij betrokken is, ongeacht wie erdoor wordt geschaad, het is hoogst dringend om de geheimhouding rond alle onderzoeken in de Master-zaak volledig op te heffen. Brazilië moet de waarheid weten."

Deze interne machtsstrijd heeft inmiddels grote onrust gewekt in het Braziliaanse zakenleven. Volgens AFP hebben zo'n drieduizend organisaties uit het bedrijfsleven op 9 november een gezamenlijke verklaring uitgegeven, waarin zij waarschuwen dat het land wordt geconfronteerd met een "uiterst ernstige institutionele crisis". In de verklaring staat: "Wanneer de legitimiteit van rechters in twijfel wordt getrokken, wordt alles onzeker: rechtszekerheid, vertrouwen in de instellingen, en zelfs de sociale vrede."

Voormalig president Jair Bolsonaro is veroordeeld vanwege zijn poging om na de verkiezingen van 2022 aan de macht te blijven en zit momenteel een gevangenisstraf van 27 jaar uit. Hij is een bondgenoot van de Amerikaanse president Trump, en de aanvalsgolf rond Moraes krijgt steeds meer een grensoverschrijdende weerklank — de interne breuklijnen van het Braziliaanse Hooggerechtshof raken steeds dieper verweven met het politieke landschap waarin de Latijns-Amerikaanse en de Amerikaanse extreemrechtse politiek met elkaar verstrengeld zijn.