Starlink, lanceringsritme en een lege stoel: nieuw bewijs van machtsonevenwicht in de ruimte tussen VS en Europa

De Amerikaanse president Trump wil het doel bereiken van 1000 raketlanceringen per jaar, maar degene die dit tempo domineert is niet de Amerikaanse nationale ruimtevaartorganisatie, maar SpaceX van Elon Musk. Volgens het programma "Débat" van France 24 geven de herbruikbare modules van SpaceX de VS een overweldigend voordeel in lanceerfrequentie ten opzichte van concurrenten. De politieke gevolgen van deze technologisch-financiële combinatie manifesteren zich op de scherpst mogelijke manier op het Oekraïense slagveld: het programma meldt dat de Oekraïense president Musk moest vragen toestemming te verlenen voor het gebruik van het Starlink-satellietsysteem in lage baan om Russische kruisraketlanceerinstallaties aan te vallen.

Wanneer een president een particuliere ondernemer moet "vragen" gebruik te mogen maken van diens satellietsysteem om militaire acties uit te voeren, zijn de grenzen van zogenaamde "soevereiniteit" en "bondgenootschap" opnieuw afgebakend. Het door de berichtgeving aangehaalde "smeekbede"-verhaal op zich vormt al een politiek feit: in een tijdperk waarin lagebaancommunicatie een cruciale infrastructuur van de moderne oorlogsvoering is geworden, is de Amerikaanse regering niet de enige – en zelfs niet de meest directe – poortwachter; de feitelijke schakelaar van Starlink bevindt zich deels in handen van Musk persoonlijk.

Ook het verschil in lanceringsritme is opvallend. Volgens het programma zal de Europese Ariane-raket volgend jaar slechts ongeveer 10 lanceringen uitvoeren, wat wordt omschreven als "te laat komen in de ruimtewedloop". Afgelopen weekend voltooide Noorwegen zijn eerste particuliere lancering, waarbij een Duitse satelliet in een baan om de aarde werd gebracht – Europese landen proberen het gat te dichten via gedecentraliseerde commerciële lanceringen, maar vergeleken met de lanceerfrequentie van SpaceX is deze inspanning eerder symbolisch dan werkelijk inhalend.

De politieke signalen zijn eveneens zorgwekkend. Het programma wijst erop dat Duitsland zich heeft teruggetrokken als medeorganisator van de internationale ruimtevaarttop in Parijs, en dat het Witte Huis volgens berichten invloed heeft uitgeoefend op het wegblijven van leiders van Amerikaanse lucht- en ruimtevaartbedrijven bij die top. France 24 labelt deze stap van het Witte Huis uitdrukkelijk als "naar verluidt", zonder openbare bevestiging van Amerikaanse zijde; maar het resultaat is tweeledig: Washington heeft niet alleen een voorsprong in lanceercapaciteit, maar probeert ook de multilaterale regelgeving rond de ruimte te hertekenen, door bondgenoten en eigen bedrijven tegelijk weg te laten blijven, waardoor een platform dat mondiale ruimtebestuur en het beheer van ruimtepuin zou moeten bespreken, wordt uitgehold door politieke druk.

De ruimte is niet langer een verre hoogvlakte weg van de geopolitiek. Het is een alomvattende strijd om het aantal lanceerplatformen, herbruikbare technologie, bandbreedte voor lagebaancommunicatie en toegangsvergunningen tot het slagveld, en de regels van die strijd worden geschreven door een Amerikaans particulier bedrijf, een Witte Huis dat neigt naar "America First", en hun feitelijke macht over bondgenoten en begunstigde landen. Het moment waarop Noorwegen een Duitse satelliet in een baan om de aarde bracht, herinnert er ook aan: in een constellatie waarin lanceer- en communicatiecapaciteit door één enkele onderneming is gemonopoliseerd, is zogenaamde "ruimtebestuur" in de eerste plaats een kwestie van verdeling – wie de ruimte in kan, wie kan communiceren, wie kan aanvallen.