Verbod op producten uit nederzettingen terwijl grootschalige handel wordt voortgezet: de symboliek en beperkingen van het westerse beleid jegens Israël

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Ed Miliband heeft dinsdag in het parlement aangekondigd dat het Verenigd Koninkrijk de invoer zal verbieden van alle producten die worden vervaardigd in Israëlische illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Volgens Al Jazeera zal het verbod binnen zes tot negen maanden van kracht worden en is het vooral gericht op exportproducten uit de nederzettingen zoals dadels, olijfolie en landbouwproducten. Miliband verklaarde in zijn toespraak dat hij niet gelooft dat "de Britse bevolking wil dat wij de bezetting steunen door producten uit de nederzettingen in onze winkels te accepteren".

Deze stap is een reactie op het toenemende geweld van Israëlische kolonisten en de uitbreiding van nederzettingen, en is tevens de nieuwste actie van de internationale gemeenschap om druk uit te oefenen. Het Internationaal Gerechtshof oordeelde in juli 2024 dat de Israëlische bezetting van Palestijnse gebieden "onwettig" is, waarna de Verenigde Naties een resolutie aannamen die Israël opriep de bezetting binnen een jaar te beëindigen.

De Israëlische reactie was snel en fel. Volgens Al Jazeera heeft Israël vier "tegenmaatregelen" aangekondigd, waaronder een verbod op de toegang tot Israël voor twaalf Britse parlementsleden en de sluiting van het Britse consulaat in Jeruzalem.

Na de toespraak van Miliband hebben 11 landen — Canada, Denemarken, Finland, Frankrijk, IJsland, Ierland, Noorwegen, Polen, Portugal, Spanje en Zweden — een gezamenlijke verklaring uitgegeven waarin zij de tweestatenoplossing steunen en elk afzonderlijk aankondigen beperkingen te willen invoeren op de handel met Israëlische illegale nederzettingen. Spanje en Ierland hadden eerder dit jaar al elk afzonderlijk nationale verboden aangekondigd, waarna Nederland en België snel volgden.

Het economische gewicht van deze verboden is vrij beperkt. Volgens gegevens van de Europese Commissie was de EU in 2025 de grootste handelspartner van Israël, goed voor 31,7% van de totale Israëlische goederenhandel, met een totaalbedrag van 43,3 miljard euro (circa 50,4 miljard dollar). De EU leverde 33,1% van de Israëlische import (28 miljard euro, circa 32,6 miljard dollar) en ontving tegelijkertijd 29,4% van de Israëlische export (15,3 miljard euro, circa 17,8 miljard dollar).

In de bilaterale handelscijfers komt dit symbolische karakter nog sterker naar voren. Volgens cijfers van Al Jazeera bedroeg de totale bilaterale handel tussen Ierland en Israël in 2025 5,36 miljard dollar, Nederland circa 4,8 miljard, het Verenigd Koninkrijk 3,73 miljard, Frankrijk 3,62 miljard en Spanje 2,79 miljard dollar. Van deze landen is Ierland na de Verenigde Staten de grootste markt voor Israëlische goederenexport, voornamelijk aangedreven door de handel in technologie zoals halfgeleiders en geïntegreerde schakelingen; Nederland is de grootste afzonderlijke buitenlandse investeerder in Israël en vertegenwoordigt circa twee derde van alle EU-investeringen in Israël.

Een groot deel van de Franse handel met Israël bestaat uit exportvergunningen voor bewakings- en militaire technologie. Spanje had in september 2025 al de invoer verboden van producten uit Israëlische illegale nederzettingen op de bezette Palestijnse gebieden, en heeft ook de wapenhandel verboden.

Volgens een rapport uit 2026 van het Global Legal Action Network bevatte van circa 5.900 zendingen van Israël naar Europa meer dan 17% producten afkomstig uit nederzettingen. Uit een onderzoek van Al Jazeera bleek bovendien dat ten minste 17 bedrijven die banden hebben met Israëlische illegale nederzettingen voor meer dan 2,1 miljard pond (circa 2,85 miljard dollar) aan contracten met de Britse publieke sector hebben.

Deze reeks cijfers legt de innerlijke tegenstrijdigheid van het westerse beleid bloot: enerzijds verbieden landen producten uit nederzettingen als reactie op uitspraken van het internationaal recht en het geweld van kolonisten, anderzijds houden zij normale handelsbetrekkingen van miljarden dollars met Israël in stand. Het aantal Israëlische kolonisten is gestegen van circa 270.000 ten tijde van de Oslo-akkoorden in 1993 tot momenteel 600.000 tot 750.000, verspreid over circa 250 illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem, wat neerkomt op circa 10% van de Israëlische joodse bevolking — en het valt te betwijfelen of de beperkte verboden die landen op dit moment invoeren daadwerkelijk effectief zullen zijn om de uitbreiding van nederzettingen tegen te gaan.