VK verbiedt demonstratief import uit nederzettingen, maar £2,1 miljard aan overheidsopdrachten gaat naar gelieerde bedrijven

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Miliband heeft onlangs tijdens een toespraak in het parlement Israël beschuldigd van "etnische zuivering" in Palestina en een pakket maatregelen tegen Israëlische nederzettingen aangekondigd, waarvan het importverbod op producten uit nederzettingen het meest in het oog springt. Volgens onderzoek van Al Jazeera heeft de Britse overheidssector echter voor meer dan £2,1 miljard (omgerekend circa 2,8 miljard dollar) opdrachten gegund aan zeventien bedrijven die gelieerd zijn aan illegale Israëlische nederzettingen — alleen al Airwave Solutions, de Britse dochter van het Amerikaanse Motorola Solutions, heeft een contract met het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken ter waarde van £1,562 miljard voor de levering van beveiligde communicatienetwerken aan politie-, brandweer- en ambulancediensten in Engeland, Schotland en Wales.

De feitelijke reikwijdte van het importverbod is uiterst beperkt. Volgens door Al Jazeera aangehaalde Britte overheidscijfers bedroeg de totale goederen- en dienstenhandel tussen het VK en Israël in 2025 circa £6 miljard. In de meest recente vier kwartalen tot maart 2026 bedroeg de Britse invoer die als "Palestijns" was geregistreerd slechts circa £6 miljoen. Zelfs indien al deze invoer uit nederzettingen afkomstig zou zijn, zou dit nog altijd slechts circa 0,1 procent van de totale handel tussen het VK en Israël uitmaken.

Een groter obstakel wordt gevormd door identificatie en handhaving. Al Jazeera verwijst naar het in juni 2026 gepubliceerde rapport "Importing Occupation" (De bezetting importeren) van het Global Echo Litigation Center, dat stelt dat bij controles van verse landbouwproducten die vanuit Israël naar Europa worden verzonden, circa een op de zes zendingen producten uit nederzettingen bevatte — goederen die doorgaans via de Israëlische toeleveringsketen worden vermengd en als Israëlisch product worden aangemerkt. De Britse regering heeft nog geen specifiek handhavingsmechanisme voor het nieuwe importverbod bekendgemaakt en heeft evenmin gereageerd op vragen van Al Jazeera over hoe Israëlische producten, producten uit nederzettingen en Palestijnse producten van elkaar moeten worden onderscheiden.

De nieuwe maatregelen vertonen zelf duidelijke hiaten. Volgens Al Jazeera vallen "diensten" buiten het eerste verbod; financiële dienstverlening, verzekeringen, logistiek, juridische diensten en toerisme worden niet automatisch beperkt. Ook de Britse export naar nederzettingen — die het hoofdbestanddeel van de bilaterale handel vormt — valt niet onder het verbod.

Voor meer substantiële gevolgen kan de door de regering toegezegde "aanwijzingsbevoegdheid" zorgen, die gericht zou zijn tegen personen en bedrijven die "illegale nederzettingsactiviteiten steunen, faciliteren of daarvan profiteren". Uit het onderzoek van Al Jazeera blijkt dat de aangewezen bedrijven, naast de Motorola Solutions-groep (met in totaal voor meer dan £1,7 miljard aan contracten), behoren tot vier concerns: het Duitse bouwmaterialenconcern Heidelberg Materials, de Franse engineeringgroep Egis, de Spaanse treinbouwer CAF en het Chinese Fosun-concern. Van al deze concerns of moedermaatschappijen wordt gemeld dat hun activiteiten verband houden met nederzettingen, op het gebied van infrastructuur, vervoer, communicatie of commerciële exploitatie.

Jess Stober, juridisch directeur van het Global Echo Litigation Center, verklaarde in een gesprek met Al Jazeera dat het nieuwe mechanisme het gedrag in toeleveringsketens zou kunnen veranderen: "Onder het oude systeem kon een importeur, zelfs wanneer hij werd betrapt, na betaling van de verschuldigde invoerrechten de goederen alsnog verkopen. Onder het verbod kunnen verboden goederen de toegang worden geweigerd en kunnen ondernemingen worden geconfronteerd met aanzienlijke financiële verliezen en sancties. Elke deelnemer in de toeleveringsketen zal reden hebben tot strikte herkomstcontrole."

Stober beschouwt beleidsconsistentie als de cruciale factor. Zij verklaarde tegenover Al Jazeera: "De Britse regering heeft nu expliciet erkend dat de Israëlische bezetting van Palestijns grondgebied onwettig is. Indien zij haar handels- en sanctiebeleid in overeenstemming brengt met dit standpunt en met het advies van het Internationaal Gerechtshof van juli 2024, moet zij ook bezien of haar eigen inkoop- en contractrelaties verenigbaar zijn met deze verplichtingen."

Al Jazeera heeft de Britse regering vragen gesteld over of zij bestaande opdrachtnemers in de overheidssector screent op banden met nederzettingsactiviteiten, of de betrokken bedrijven onder de nieuwe aanwijzingsbevoegdheid kunnen vallen en wat er met bestaande contracten zou gebeuren indien een bedrijf wordt aangewezen, maar heeft voor het ter perse gaan geen antwoord ontvangen.

Onder de huidige Britse regeling komen in aanmerking komende Israëlische producten in aanmerking voor preferentiële tarieven uit hoofde van de handelsovereenkomst tussen het VK en Israël, maar producten uit gebieden die sinds juni 1967 onder Israëlische jurisdictie staan, komen hier niet voor in aanmerking. Importeurs die aanspraak willen maken op Israëlische tariefpreferenties moeten in douanedocumenten code Y864 vermelden, waarmee zij verklaren dat de goederen niet afkomstig zijn uit gebieden die na 1967 onder Israëlische jurisdictie zijn gekomen. Circa 750.000 Israëlische kolonisten leven op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem, gebieden die volgens het internationaal recht als illegaal worden beschouwd.