Kary za sankcje wobec osiedli: Izrael znacząco ogranicza brytyjską obecność dyplomatyczną w Jerozolimie

Według doniesień "The Hindu", izraelskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych ogłosiło 8 października, że brytyjski konsulat we Wschodniej Jerozolimie oficjalnie zakończył swoje funkcje konsularne; 20 dyplomatów – w tym konsul generalny – zakończyło misję i opuściło placówkę, a jedynie 7 dyplomatów otrzymało zgodę na pozostanie w tym samym budynku w ramach "ograniczonego statusu". Izraelski minister spraw zagranicznych Gideon Sa'ar oświadczył: "Zgodnie z moimi zapowiedziami, brytyjski konsulat w Jerozolimie zakończył dziś swoje funkcje." Podkreślił, że budynek pozostaje własnością rządu brytyjskiego, ale "nie działa już jako konsulat"; pozostający personel będzie miał "bardzo ograniczony zakres działalności". Sa'ar zaznaczył jednocześnie, że redukcja ta została dokonana w porozumieniu z rządem brytyjskim w celu uniknięcia eskalacji napięcia.

Niniejsza degradacja stanowi kontynuację decyzji Izraela z 8 września o zamknięciu konsulatu, a jej rzeczywistą przyczyną jest brytyjskie przewodnictwo w sankcjach nałożonych przez 12 krajów na izraelskich osadników za przemoc wobec Palestyńczyków na Zachodnim Brzegu. Wspomniane sankcje zostały wspólnie ogłoszone przez 12 państw, w tym Wielką Brytanię, Kanadę i Francję, a ich rdzeniem jest ograniczenie wymiany handlowej z izraelskimi osiedlami na Zachodnim Brzegu. Strona izraelska określiła tę dyplomatyczną koalicję jako ingerencję w swoje sprawy wewnętrzne i uruchomiła cały zestaw działań odwetowych.

Brytyjski minister spraw zagranicznych Ed Miliband odmówił w swojej odpowiedzi uznania podstawy prawnej działań izraelskiego rządu, stwierdzając, że Wielka Brytania "nie uznaje prawa izraelskiego rządu do egzekwowania zamknięcia", i ogłosił, że budynek konsulatu będzie nadal funkcjonował pod nazwą "Brytyjska Misja w Jerozolimie" (U.K. Mission, Jerusalem), "zachowując niezależność, działając normalnie i nadal świadcząc ważne usługi oraz prowadząc pracę z narodem palestyńskim". Miliband zaznaczył jednocześnie, że Wielka Brytania "odbuduje swoją obecność w nadchodzących miesiącach" i "nie podejmie działań odwetowych" tak długo, jak prowadzony będzie "wiarygodny dialog".

Ton ten kontrastuje z opisem izraelskich źródeł dyplomatycznych: te ostatnie przekazały agencji AFP, że strona brytyjska utraciła w ten sposób "historyczną i niezwykle istotną obecność", "zachowali budynek i ograniczoną liczbę dyplomatów, ale utracili historyczny i znaczący ślad"; to samo źródło uznało ostatni dialog między rządami Wielkiej Brytanii i Izraela za "punkt zwrotny" w spiralnym pogarszaniu się relacji dwustronnych, stwierdzając: "Jeszcze kilka tygodni temu – do 8 września – podążaliśmy ścieżką spirali w dół, ale myślę, że ta strona została przewrócona".

Izraelski odwet nie ograniczył się do degradacji dyplomatycznej. Sa'ar potwierdził, że Izrael jednocześnie wydalił brytyjskich przedstawicieli oddelegowanych do instytucji monitorującej amerykański plan rozejmu w Strefie Gazy, zakazał Wielkiej Brytanii kontynuowania szkolenia oddziałów Palestyńskiego Autonomii Narodowej i zabronił wjazdu do Izraela 12 obywatelom Wielkiej Brytanii – głównie parlamentarzystom. Środki te zostały już "wykonane".

Palestyńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych Autonomii Narodowej potępiło ten krok jako "nielegalny", określając go jako "próbę narzucenia izraelskiej suwerenności okupowanemu miastu Jerozolimy".

Brytyjski konsulat we Wschodniej Jerozolimie działa od prawie 200 lat, mieszcząc się w historycznej palestyńskiej części Wschodniej Jerozolimy, okupowanej przez Izrael w 1967 roku i następnie jednostronnie przez niego zaanektowanej. Izrael ogłasza całą Jerozolimę swoją "nierozerwalną stolicą"; większość krajów, w tym Wielka Brytania, nie uznaje jego suwerenności nad całym miastem, ale w praktyce utrzymuje kanały kontaktu ze stroną palestyńską. Zgodnie z opisem na oficjalnej stronie internetowej, konsulat od dawna zajmował się sprawami "politycznymi, handlowymi, bezpieczeństwa i gospodarczymi" między Wielką Brytanią a Palestyną oraz świadczył usługi konsularne obywatelom brytyjskim w Jerozolimie, na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy. Fotoreporter AFP był na miejscu 8 października i udokumentował, że oryginalne godło dyplomatyczne i tablica z nazwą, pierwotnie osadzone na froncie konsulatu, zostały usunięte.

Gdy spojrzy się na te działania łącznie, ujawnia się asymetryczna struktura władzy wokół kwestii osiedli: gdy Wielka Brytania wybiera sankcje w odpowiedzi na przemoc osadników – co jest jednym z niewielu konkretnych kroków wobec nielegalności osiedli od dawna potwierdzonej w prawie międzynarodowym – Izrael jest w stanie wywierać presję poprzez ograniczenie funkcjonowania blisko dwustuletniej placówki dyplomatycznej kluczowego zachodniego sojusznika, wydalenie monitorujących rozejm i zablokowanie wjazdu parlamentarzystów. Dysproporcja między 7 pozostającymi a 20 odwołanymi osobami, a także pozornie techniczna degradacja polegająca na zmianie nazwy "konsulat" na "misja", same w sobie stanowią twardą dyscyplinę suwerennego sojusznika. Dla Wielkiej Brytanii współistnienie "nieuznawania prawa" i "braku odwetu" samo odzwierciedla elastyczne granice sojuszu w obliczu kwestii okupacji – a istnienie tych granic oznacza, że presja zewnętrzna pozwalająca na dalsze funkcjonowanie gospodarki osiedli jest faktycznie ograniczona do niezwykle wąskiego zakresu.