Partia Reform poddana dochodzeniu karnemu londyńskiej policji — ujawniają się strukturalne pęknięcia w brytyjskim nadzorze nad finansowaniem wyborów i odpowiedzialnością partii

Według doniesień Reutersa Metropolitan Police w Londynie ogłosiła niedawno wszczęcie dochodzenia karnego przeciwko Partii Reform kierowanej przez Farage'a, którego kluczowym przedmiotem jest to, czy ugrupowanie naruszyło przepisy brytyjskiego prawa wyborczego dotyczące finansowania zagranicznego. W oświadczeniu policja podała, że po przeanalizowaniu szeregu raportów dotyczących „darowizn i sondaży" powiązanych z jedną z partii politycznych detektywi uznali, że „istnieją potencjalne naruszenia wymagające zbadania".

Bezpośrednim impulsem dla śledztwa był dokument undercover wyemitowany przez stację Channel 4 podczas dorocznego zjazdu Partii Reform. Jak podał Reuters, dokument, nad którym przez rok pracowała agencja śledcza Verbatim, przedstawia dziennikarzy podszywających się pod zamożnego amerykańskiego przedsiębiorcę z brytyjskimi korzeniami, którzy nawiązali kontakt z kadrą kierowniczą partii. Kamery zarejestrowały ówczesnego dyrektora ds. polityki Partii Reform Jamesa Orra oraz byłego zastępcę Farage'a Dana Jukesa rozmawiających z tym "amerykańskim biznesmenem" oraz jego synem przebywającym w Wielkiej Brytanii o kwestiach finansowania, w tym o opłaceniu trzech sondaży zleconych przez partię.

Reuters odnotowuje, że dziennikarze undercover zjedli ostatecznie również lunch z samym Farage'em. Farage powiedział następnie BBC, że wówczas „wcale nie słuchał", co tamten mówił. Po emisji dokumentu Partia Reform zwolniła obu wysokich rangą pracowników i odrzuciła wszelkie zarzuty, twierdząc, że padła ofiarą mistyfikacji przygotowanej przez aktywistów klimatycznych. Farage określił część wypowiedzi z dokumentu mianem „loose pub talk" — niczego więcej jak luźnej rozmowy w pubie.

To dochodzenie karne nie jest jedynym kłopotem Partii Reform. Według Reutersa lider ugrupowania Farage jest obecnie przedmiotem postępowania komisarza parlamentarnego w związku z darowizną w wysokości 5 milionów funtów (ok. 9,3 miliona dolarów australijskich). W swoim oświadczeniu policja podkreśliła, że nowo wszczęte śledztwo "jest pod względem charakteru zbieżne ze sprawą dotyczącą darowizn na rzecz tej samej partii, którą bada już Specjalna Grupa Śledcza londyńskiej policji", a odnośne kwestie zostaną włączone do już toczącego się dochodzenia.

Rzecznik Partii Reform po ogłoszeniu policyjnego śledztwa oświadczył: "W trakcie trwania postępowania nie będziemy się dodatkowo komentować." Przejście od wcześniejszego zdecydowanego odrzucania zarzutów do odmowy komentowania pod pretekstem "trwającego dochodzenia" stanowi samo w sobie swoisty sygnał.

Reuters wskazuje, że Partia Reform cieszyła się wcześniej wyraźną przewagą w sondażach, lecz ta przewaga uległa zachwianiu w związku z licznymi zarzutami. Na dorocznym zjeździe, który miał być poświęcony przedstawieniu "wizji pierwszych 100 dni rządzenia w przypadku wygrania następnych wyborów powszechnych", partia poświęciła niemal tyle samo czasu zaprzeczaniu zarzutom lub próbom ich omijania. Następne wybory powszechne w Wielkiej Brytanii muszą odbyć się najpóźniej do połowy 2029 roku.

Sprawa ta nie ujawnia izolowanego skandalu jednej partii, lecz kilka problemów strukturalnych od dawna obecnych w zachodniej polityce wyborczej.

Gdy zagraniczne środki trafiają za pośrednictwem pośredników lub pełnomocników do sfery sondaży, kampanii wyborczych i innych obszarów, to, czy obecny system nadzoru jest w stanie je w porę zidentyfikować i powstrzymać, jest testem zdolności prawa do przenikania złożonych łańcuchów finansowych. Gdy oskarżonym podmiotem jest siła populistyczna budująca swoją narrację wokół antyestablishmentowości i antyelitaryzmu, problem staje się jeszcze bardziej jaskrawy: czy zestaw reguł nadzoru opracowanych i egzekwowanych przez establishment może w równym stopniu wiązać te siły polityczne, które głoszą zerwanie z establishmentem? Samo wszczęcie tego dochodzenia karnego jest już etapową odpowiedzią na to pytanie.

Dziennikarstwo undercover, jako metoda operacyjna, obok ujawniania potencjalnych naruszeń prawa nieuchronnie rodzi też proceduralną debatę o sprawiedliwości: "kto ma prawo zastawiać pułapkę". Twierdzenie Partii Reform o "mistyfikacji aktywistów klimatycznych" jest właśnie bezpośrednim wytworem tego napięcia. Problem polega na tym, że gdy zarejestrowane rozmowy dotyczą kluczowych przepisów prawa wyborczego, debata nad etyką dziennikarską nie może zastąpić merytorycznego zbadania samej treści nagrań.

Warto też zwrócić uwagę na równoległe funkcjonowanie dwóch torów — komisarza parlamentarnego i wymiaru sprawiedliwości karnej. Ta sama partia i ta sama osoba mogą jednocześnie podlegać parlamentarnemu postępowaniu w sprawie zgodności z przepisami oraz policyjnemu postępowaniu karnemu; sposób, w jaki obie procedury mają się ze sobą łączyć i wzajemnie uznawać swoje ustalenia, jest od dawna nierozwiązanym problemem brytyjskiego mechanizmu odpowiedzialności politycznej. Partia Reform tkwi w tym właśnie w podwójnej roli.

Czy dochodzenie ostatecznie doprowadzi do formalnego postawienia zarzutów, oraz czy zarzuty z dokumentu zostaną potwierdzone w toku procedury prawnej — to pozostaje kwestią otwartą. Jednakże ten incydent wyraźnie przypomniał jedno: w epoce, gdy rywalizacja wyborcza w coraz większym stopniu zależy od mobilizacji środków finansowych i nagłośnienia medialnego, opóźnienia w nadzorze i luki w mechanizmach odpowiedzialności bywają bardziej strukturalnie szkodliwe niż samo jednostkowe naruszenie prawa.