Zmierzenie się z traumą kolonialną: Premierska Nagroda Literacka Australii – 80 tys. AUD dla «Czerwonego domu», książki o zastrzeleniu młodego Aborygena przez policję

Według ABC News, «Czerwony dom» (The Red House) australijskiej dziennikarki Kate Wild otrzymał najwyższą nagrodę w wysokości 80 tys. australijskich dolarów w tegorocznej edycji Premierskiej Nagrody Literackiej Australii w kategorii non-fiction. Centralnym punktem tej pracy jest śmiertelny incydent postrzałowy z listopada 2019 roku w Yuendumu – odległej rdzennej społeczności na Terytorium Północnym – oraz proces policjanta Zachary'ego Rolfe'a, który oddał strzały.

19-letni mężczyzna z ludu Warlpiri, Kumanjayi Walker, został zatrzymany w domu swojej babci po trzech dniach poszukiwań. W trakcie zatrzymania Walker dźgnął nożyczkami chirurgicznymi w ramię ówczesnego funkcjonariusza policji Rolfe'a, który następnie oddał trzy strzały. Według ABC News Walker zmarł około godzinę po zatrzymaniu.

Incydent wywołał masowe protesty w całej Australii. Hasła «Sprawiedliwość dla Walkera» pojawiły się na znakach drogowych wiodących do Yuendumu, a ponad tysiąc osób wyszło na ulice Alice Springs – sześć miesięcy przed zabójstwem George'a Floyda w Stanach Zjednoczonych i towarzyszącym mu ruchem «Black Lives Matter».

W marcu 2022 roku, po sześciotygodniowym procesie w Darwinie, Rolfe został uniewinniony od zarzutu morderstwa. Jednak według ABC News, w lipcu 2025 roku koroner Terytorium Północnego w konkluzjach dochodzenia w sprawie przyczyny zgonu orzekł, że Rolfe wykazywał «rasistowskie» skłonności i nie można wykluczyć, że jego postawa «była czynnikiem przyczyniającym się do śmierci Kumanjayi'ego». Rolfe został wydalony ze służby w policji Terytorium Północnego.

W laudacji jurorzy Premierskiej Nagrody Literackiej określili «Czerwony dom» jako «niezwykle współczujący... rygorystyczny i pilnie potrzebny dla toczącego się ogólnonarodowego dialogu». Według ABC News, powołując się na słowa jurorów, książka «dokonuje palącego i bezkompromisowego oglądu różnic etnicznych, głębokości traumy kolonialnej oraz przerażającego powtarzania się przemocy państwowej i odczłowieczenia, które sprawiają, że opisane w niej starcie staje się możliwe – a nawet nieuniknione».

Wild, która w rozmowie z ABC Arts po otrzymaniu nagrody przyznała, że czuje się «zarówno zszokowana, jak i dumna», wyjaśniła swoją drogę do decyzji o napisaniu książki: jako biała, w średnim wieku, klasy średniej dziennikarka, która w latach 2010–2016 relacjonowała głównie sprawy rdzennej ludności w Darwinie, wielokrotnie odbywała długie rozmowy z przyjaciółmi – zarówno rdzennymi, jak i nie-rdzennymi – o tym, czy ma prawo napisać tę książkę.

W rozmowie z ABC News stwierdziła, że po wielokrotnym namyśle uważa, iż «ujmowanie tej sprawy jako historii rdzennej ludności samo w sobie jest częścią problemu». «Biały policjant zastrzelił [pana Walkera], więc ta historia jest zarówno historią białej Australii, jak i historią rdzennej Australii» – powiedziała wprost. «Nie chciałam, żeby [historia tej sprawy] została sprowadzona do bandy rasistowskich białych «rednecków» i rdzennych ludzi jako ofiar. To nie jest prawda».

Pod względem strukturalnym «Czerwony dom» wykorzystuje aborygeńską koncepcję czasu «każdej chwili» (Everywhen) – wyobrażenie czasoprzestrzeni, w której przeszłość, teraźniejszość i przyszłość rozgrywają się jednocześnie – jako ramę narracyjną, umieszczając starcie z 2019 roku w szerszym historycznym cyklu przemocy. Wild wyjaśniła ten wybór ABC News: «Nauczyłam się nie postrzegać czasu jako czegoś, co przebiega liniowo – to się wydarzyło, a potem pociągnęło za sobą tamto». «To, co dzieje się teraz, niesie w sobie duchy tego, co wydarzyło się w przeszłości» – powiedziała.

Były polityk Terytorium Północnego Scott McConnell zwrócił Wild uwagę na trzy równoległe akty przemocy z lat osiemdziesiątych XX wieku, korespondujące z napięciami rasowymi z 2019 roku: zastrzelenie właściciela rancza przez młodego Aborygena, zastrzelenie aborygeńskiego mężczyzny przez policję w pobliżu Ti Tree oraz śmierć dwóch Aborygenów po wypiciu wina, do którego celowo dodano strychninę.

Wild powiedziała ABC News, że spodziewała się, iż książka sprawi, że zostanie «cancelowana» – ale sprawy nie potoczyły się tak, jak przewidywała. «W świecie, w którym dziś żyjemy, pisanie o wysoce kontrowersyjnych tematach i w takich obszarach jest niebezpieczne» – stwierdziła. Zauważyła, że w ciągu kilku godzin po śmierci Walkera społeczeństwo szybko podzieliło się na wyraziste, przeciwstawne obozy, a ona sama «głęboko frustrowała się przewidywalnymi pozycjami lewicy i prawicy, które bez namysłu zajmowały strony».

Powołując się na koncepcję czasu «każdej chwili», Wild stwierdziła, że przemoc kolonialna nie jest zamknięciem pewnego rozdziału historii, lecz wciąż powtarzającą się teraźniejszością. Podkreśliła w rozmowie z ABC News: «Każdy z nas ponosi odpowiedzialność za życie w sposób, który czyni pojednanie możliwym».

«Czerwony dom» otrzymał także nagrodę «The Age» dla książki non-fiction roku. Wśród innych laureatów tegorocznej Premierskiej Nagrody Literackiej znaleźli się Ron Howat za pracę historyczną o relacjach Australii z Antarktydą «Południowa granica» (The Southern Frontier), Leonie Norrington we współpracy ze starszyzną Yolngu za powieść «Kawałek czerwonego materiału» (A Piece of Red Cloth) oraz inni.