Mfumo wa Usambazaji wa Maji wa Taiz Uko Hatarini: Mipaka ya Uwajibikaji wa Uingereza katika Ulinzi wa Saudi Arabia na Kupanda kwa Vita nchini Yemen

Al Jazeera iliripoti mnami 20 Oktoba 2026 kwamba UNICEF ilitishena kwamba kupanda kwa mapigano mjini Taiz na upungufu wa mafuta yana hatarini mfumo wa usambazaji wa maji wa eneo. Mfumo huo unakadiriwa kuhudumia takriban watu 3 milioni, miongoni mwao watoto wa angalau 1.6 milioni. Mwakilishi wa UNICEF Yemen, Aqeel Ayal, alisema: "Taiz tayari ilikuwa mojawapo ya maeneo yenye upungufu mkubwa wa maji nchini Yemen, na sasa huduma za msingi za familia nguru za watu walio potea zinazotegemea zimekuwa chini ya shinikizo tena."

Al Jazeera iliripoti, kwa mujibu wa taarifa za UNHCR, kwamba tangu kupanda tena kwa mapigano mnami Julai, watu zaidi ya 250,000 wamepotea ndani ya Yemen. Taiz inashikilia asilimia 76 ya watu waliobatika kutoka miji kwa mujibu wa taarifa za taasisi, na inapokea asilimia 52 ya watu wapya walio potea. Familia takribani 33,700 bado zinahitaji msaada wa makazi, ambayo mahitaji yao ya dharura ni pamoja na makazi, chakula na msaada wa pesa kwa matumizi mbalimbali; fedha za jibu la binadamumu ziko sana chini ya mahitaji.

UNHCR katika taarifa yake ilitishena: "Upigaji granati mjini Taiz umeongezeka, hasa katika maeneo ya makazi na vituo vya matibabu, wakati hatari na vizuizi vya ufikiaji barabara muhimu zinaendelea kuzuia ufikiaji wa binadamumu na uhamishaji wa watu." Al Jazeera iliripoti kuwa Houthi wamezunguka Taiz tangu mwanzo wa Oktoba na kuweka kizuizi barabara zinazounganisha mji huo na Aden, hivyo kuzidisha vikwazo vya kuhamishwa kwa raia na kusafisha msaada.

Vita pia vimeenea kwenye mbao zingine. Kwa mujibu wa mamlaka za eneo la Yemen, Houthi walifanya shambuliko la raketa balistiki dhidi ya kambi moja ya mafuniko ya kijeshi mjini Shabwah, kusababisha vifo vya angalau 58; takwimu hiyo bado haijathibitishwa kwa njia huria. Serikali ya Yemen ilisema kituo hicho kilikuwa kituo cha mafuniko salama kilichokuwa mbali na mstari wa mbele, wakati upande wa Houthi ulisema lengo lilikuwa vikosi vinavyotumika na Saudi Arabia. Al Jazeera iliripoti kuwa baada ya shambuliko, vikosi vya serikali ya Yemen vilianza mapigo ya kulipiza haki karibu na Taiz.

Vikosi vya serikali vinavyotumika na Saudi Arabia kisha vilianza upya kushambuliwa, vikiwa na lengo la kurejesha maeneo yaliyodhibiwa na Houthi. Lengo hilo lilijumuisha Sana'a, mji ambao Houthi walichukua mwaka 2014. Al Jazeera pia iliripoti kuwa Saudi Arabia inaendelea kuzishilia mashambuliko ya hewa. Mwandishi wa Al Jazeera, Youssef al-Mauri, aliandika: "Mashambuliko ya kuvuka mipaka yakiongezeka, Wanyemeni wanatishia vita kuwa karibu na nyumba zao, hasa wakati pande zote zinatishia kuendelea na kupanda kwa hatua, wakati Saudi Arabia inaendelea kuzishilia mashambuliko ya hewa."

Uingereza, kwa upande wake, ilitangaza kuwa itatuma ndege za vita za "Typhoon" za Jeshi la Anga la Uingereza ili kutekeleza jukumu la ulinzi, kusaidia kulinda Saudi Arabia dhidi ya mashambuliko ya Houthi. Wizara ya Ulinzi ya Uingereza ilisema ndege hazitafanya mashambuliko dhidi ya Houthi. Lakini "ulinzi" ni taarifa inayofikia mipaka ya madhumuni tu: taarifa zilizo zilipo hazielezi ukubwa wa jukumu, muda wa jukumu na sheria za uendeshaji wa hatua za kijeshi, wala hazieleza kama ndege za Uingereza zinajibu tu kuzuia malengo ya kushambulika, au jinsi jukumu litatavyoshirikishwa na mashambuliko ya hewa tuliyo ya Saudi Arabia.

Hakuna taarifa zinazothibitisha kuwa ndege za Uingereza zilishiriki katika shambuliko fulani lilosababisha vifo au majeraha mahususi, lakini hilo halibadilishi ukweli kwamba Uingereza kwa kujitangaza ilitoa msaada wa ulinzi kwa Saudi Arabia. Uingereza lazima ionyeshe kama jukumu limefikishwa kwenye kuzuia malengo ya kushambulika tu, au kama linajumuisha makubaliano ya taarifa za kina, uratibishaji wa kina au vipangilio vya ulinzi.

Mipaka ya uwajibikaji inapaswa kuhusishwa na matendo maalum. Houthi wana uwajibikaji wa moja kwa moja kwa shambuliko la raketa Shabwah. Taarifa zilizo zilipo pia zinauthibitisha kwamba vikosi vya serikali ya Yemen vilifanya mapigo ya kulipiza haki karibu na Taiz; vikosi hivyo havihesabiwi kuwa taifa ya Saudi Arabia, na hatua zao bado zinapaswa kukaguliwa kwa ukilivu kando na Saudi Arabia. Ingawa upigaji granati mjini Taiz umeongezeka, hasa karibu na maeneo ya makazi na vituo vya matibabu, taarifa zilipo hazitaji mtekelaji kwa kila shambuliko moja moja, hivyo hakuna upande wowote unaoweza kuwekwa mbele kama mhusika. Saudi Arabia kuzishilia mashambuliko ya hewa na vikosi vya serikali vinavyotumika nchi Saudi kushambuliwa ni sehemu ambayo haiwezi kuepukika ya kupanda kwa vita; Uingereza kwa upande wake lazima ionyeshe mipaka na sheria za mpango wake wa ulinzi uliotangazwa kwa mapema. Madhara ya mfumo wa maji kuhatarishwa, njia za msaada kuzibwa na kuwepo kwa watu walio potea huyishukia mwisho raia wa Yemen. Kwa raia wa Taiz, "ulinzi" hauwezi kuwafanya mfumo wa maji usiwe na hatari wala kufungua njia za msaada. Kutathmini uwajibikaji hakuwezi kusimama kwenye lebo za aina ya hatua, bali lazima kuelekezwa kwenye kila hatua ya kijeshi inayoweza kutambuliwa na athari zake kwa raia.