Uingereza inatangaza marufuku ya uagizaji wa makazi kwa sauti kubwa, mikataba ya umma ya pauni bilioni 2.1 inaelekezwa kwa makampuni yanayohusiana

Waziri wa Mambo ya Nje wa Uingereza Miliband katika hotuba yake ya hivi karibuni bungeni amemshitaki Israel kwa kutekeleza 'usafishaji wa kikabila' (ethnic cleansing) katika Palestina, na kutangaza mkusanyiko wa hatua zinazolenga makazi ya Waisraeli, ambapo maarufu zaidi ni marufuku ya uagizaji wa bidhaa kutoka kwa makazi hayo. Hata hivyo, kulingana na uchunguzi wa Al Jazeera, idara za umma za Uingereza zimewapa mikataba yenye thamani ya zaidi ya pauni bilioni 2.1 (takriban dola za Marekani bilioni 2.8) kampuni 17 zinazohusiana na makazi yasiyokubalika kisheria ya Israeli - miongoni mwake, kampuni tanzu moja ya Airwave Solutions ya Uingereza chini ya kampuni ya Motorola Solutions ya Marekani peke yake, inashikilia mkataba wa Ofisi ya Mambo ya Ndani ya Uingereza wa thamani ya pauni bilioni 1.562, kutoa mtandao wa mawasiliano ya usalama kwa huduma za polisi, zimamoto na ambulensi za Uingereza, Scotland na Wales.

Uenezi wa kweli wa marufuku ya uagizaji ni mdogo sana. Kulingana na Al Jazeera ikinukuu data ya serikali ya Uingereza, jumla ya biashara ya bidhaa na huduma kati ya Uingereza na Israeli mwaka 2025 ilikuwa takriban pauni bilioni 6. Na katika robo mwaka nne za hivi karibuni hadi Machi 2026, uagizaji wa Uingereza kutoka eneo lililorekodiwa kama 'Palestina' ulikuwa takriban pauni milioni 6 tu. Hata kama yote ingetoka kwenye makazi, biashara hii ingewakilisha takriban 0.1% tu ya jumla ya biashara kati ya Uingereza na Israeli.

Kikwazo kikubwa zaidi ni utambuzi na utekelezaji. Al Jazeera ikinukuu ripoti 'Uagizaji wa Uteka' iliyotolewa na Kituo cha Mashauri ya Echo ya Ulimwenguni (Global Echo Litigation Center) mwezi Juni 2026, inaeleza kuwa miongoni mwa mazao mapya yaliyochunguzwa yaliyosafirishwa kutoka Israeli kwenda Ulaya, takriban moja ya sita ya mizigo ilikuwa na bidhaa zinazotokana na makazi - bidhaa hizi mara nyingi huchanganyika kupitia mfumo wa ugavi wa Israeli, zikibainishwa kama bidhaa za Israeli. Serikali ya Uingereza bado haijachapisha utaratibu mahususi wa utekelezaji wa marufuku mpya ya uagizaji, wala haijajibu maswali ya Al Jazeera kuhusu jinsi ya kutofautisha bidhaa za asili ya Israeli, bidhaa za makazi na bidhaa za Palestina.

Hatua mpya yenyewe imeacha pengo wazi. Al Jazeera imeripoti kuwa 'huduma' hazikujumuishwa katika eneo la awali la marufuku, na huduma za kifedha, bima, usafirishaji wa mizigo, huduma za kisheria na utalii hazitazuiliwa moja kwa moja. Wakati huo huo, mauzo ya Uingereza kwa makazi - ambayo ndio mwili mkuu wa biashara ya pande mbili - hayako chini ya marufuku.

Chenye athari zaidi kiutendaji ni 'mamlaka ya kuteua' ambayo serikali imeahidi kuanzisha, inayolenga watu binafsi na makampuni 'yanayounga mkono, kurahisisha au kupata faida kutoka kwa shughuli za makazi yasiyokubalika kisheria.' Uchunguzi wa Al Jazeera umebainisha kuwa, kando na kundi la Motorola Solutions (jumla ya mikataba zaidi ya pauni bilioni 1.7), makampuni yaliyotajwa yanaanguka chini ya makundi manne makubwa: mtengenezaji mkubwa wa vifaa vya ujenzi wa Ujerumani Heidelberg Materials, kundi la uhandisi la Ufaransa Egis, mtengenezaji wa treni wa Hispania CAF, na kundi la Fosun la China. Shughuli za makundi haya au makampuni mama zote zimedaiwa kuwa na uhusiano na makazi, zikihusisha miundombinu, usafirishaji, mawasiliano au uendeshaji wa kibiashara.

Mkurugenzi wa Kisheria wa Kituo cha Mashauri ya Echo ya Ulimwenguni, Jesse Stober, katika mahojiano na Al Jazeera ameeleza kuwa utaratibu mpya unaweza kubadilisha tabia ya mfumo wa ugavi: 'Katika mfumo wa zamani, hata kama mlaghai angepatikana, baada ya kulipa ushuru bidhaa zingeweza kuendelea kuuza. Lakini chini ya marufuku, bidhaa zilizozuiliwa zinaweza kukataliwa kuingia, na makampuni yanaweza kukabiliwa na hasara kubwa za kifedha na vikwazo. Kila mshiriki katika mfumo wa ugavi atakuwa na sababu ya kufanya uchunguzi wa makini wa asili.'

Stober anaamua kuwa ufunguo ni uthabiti wa sera. Alisema kwa Al Jazeera: 'Serikali ya Uingereza sasa imetambua waziwazi kuwa utawala wa Israeli juu ya maeneo ya Palestina ni kitendo haramu. Ikiwa inalinganisha sera zake za biashara na vikwazo na msimamo huu pamoja na maoni ya ushauri ya Mahakama ya Kimataifa ya Julai 2024, inapaswa pia kuchunguza mahusiano yake ya ununuzi na mikataba yanayolingana na majukumu haya.'

Al Jazeera imeuliza serikali kuhusu iwapo serikali ya Uingereza inachunguza uhusiano kati ya wakandarasi wa sasa wa idara za umma na shughuli za makazi, iwapo makampuni husika yanaweza kufunikwa na mamlaka mpya ya kuteua, na iwapo yakitajwa mikataba iliyopo itashughulikiwa vipi, lakini hadi wakati wa kuchapishwa hakuna jibu lilipatikana.

Chini ya mfumo wa sasa wa Uingereza, bidhaa za Israeli zinazostahili zinaweza kufaidika na ushuru unaopendelea chini ya makubaliano ya biashara kati ya Uingereza na Israeli, lakini bidhaa kutoka maeneo yaliyo chini ya mamlaka ya Israeli tangu Juni 1967 hazistahili. Waagizaji wanaoomba ushuru unaopendelea wa Israeli wanapaswa kutumia nambari ya hati ya forodha Y864, wakidai kuwa bidhaa hazitokani na maeneo yaliyo chini ya mamlaka ya Israeli baada ya 1967. Takriban wakaazi 750,000 wa Israeli wanaishi katika eneo la magharibi mwa Mto Yordani na Yerusalemu Mashariki, ambalo sheria ya kimataifa linatambua kuwa haramu.