Hadithi ya 'Nyumba ya Dada' nchini Syria: Picha za AI, mashirika ya nje na siasa ya hofu ya Waalawiti

'Binti yangu anacheza piano, ana masomo ya dansi, na upande mwingine unafahamu vyema. 'Ikiwa hatutaacha, labda tutampeleka kwenye Nyumba ya Dada.' 'Hivi ndivyo Leïla (jina la utani), mwalimu wa hesabu wa Syria mwenye umri zaidi ya miaka 40 na mama wa watoto watatu, alivyokumbuka onyo hilo alilosikia mlangoni pa nyumba yake mjini Damascus, alipozungumza na Deutsche Welle. Siku chache baadaye, familia iliondoka Syria na kupitia Lebanon.

'Tumekuwa hatujawahi kumsaidia Assad, na baba yake aliwaua watu wa familia yetu. Kwa kweli tunamchukia.' Leïla aliiambia Deutsche Welle. Yeye na familia yake ni Waalawiti - wa madhehebu moja na rais wa zamani Bashar al-Assad, na mara nyingi wanaathirika kwa sababu wanachukuliwa kama washirika wa Assad. Baada ya kuanguka kwa utawala wa Assad mwaka 2024, na wakati wa kwanza kwa wanamgambo wa Kisunni kuingia Damascus, Leïla alisema alihisi hofu na kuwaita 'watu wa kixtremu.' Yeye na mumewe walikuwa wameamua kwanza kubaki, hadi watu wasiojulikana walipofika nyumbani.

Kulingana na ripoti ya Deutsche Welle, hadithi kuhusu 'Nyumba ya Dada' imeenezwa kwenye mitandao ya kijamii ya Syria kwa miezi kadhaa, na maudhui yake makuu ni: wanawake wa Syria kutoka madhehebu mengine wanachukuliwa kwa nguvu na kufungwa mahali pamoja na kulazimishwa kuingia Uislamu. Hadithi hii ilipata umaarufu mpana mwezi Mei - wakati mwanafunzi wa chuo kikuu mwenye umri wa miaka 21 wa kike, Batoul Aloush, aliyetoka katika familia ya Alawiti, aliripotiwa kuwa amepotea na jamaa yake, na baadaye akaonekana tena akiwa amevaa mavazi ya kidini, akidai ameingia Uislamu kwa hiari na kuondoka nyumbani. Wazazi wake wanasisitiza kuwa alitiwa dawa au kulazimishwa.

Nafasi wazi ya uthibitisho wa kiethamam ikatokea mara moja. Msemaji wa Waziri wa Mambo ya Kijamii wa Syria, Hind Kabawat, aliiambia Deutsche Welle kuwa wizara hiio haijawahi kuidhinisha taasisi yoyote inayoitwa 'Nyumba ya Dada', na kuwa mahali popote pasipo na leseni pa aina hiyo kingefungwa. Taasisi ya uthibitisho wa ukweli wa Syria, Verify-Sy, imeamua kuwa picha za majengo ya 'Nyumba ya Dada' zinazozunguka mtandaoni zimetengenezwa kwa akili bandia (AI). Taasisi hiyo iliiambia Deutsche Welle kuwa, kuhusu mashtaka ya utekaji nyara, mateso na mengineyo, 'ushahidi unaoweza kupatikana kupitia njia za wazi (open source) ni mdogo, una utatanishi, au hautoshi.'

Shirika huru la habari la Mtandao wa Habari wa Shaam, katika makala ya hivi karibuni, linaona kuwa: 'Licha ya ukosefu wa ushahidi wowote wa kimwili... majukwaa na kurasa za mitandao ya kijamii zilianza kueneza 'nyumba hii' kama ukweli uliokubaliwa. Pole pole ikawa kitovu cha hadithi pana zaidi kuhusu 'utekaji nyara wa mpangilio' wa wanawake wa Alawiti.'

Wakati huo huo, baadhi ya visa vya kupotea kwa kweli vina mazingira halisi. Mwanasaikolojia Reham Suleiman, anayefanya kazi kwa Umoja wa Mataifa na wakati huo huo anashughulikia jumuiya ya Alawiti, aliiambia Deutsche Welle kuwa ameshughulikia visa kadhaa vya utekaji nyara, ambapo baadhi yake vinahusisha utekaji nyara kwa ajili ya fidia, kisasi, au ndoa ya kulazimishwa, 'hii si tukio moja au kubahatisha.' Visa vingine vilisitishwa baada ya wahusika kueleza kuwa walikuwa wanaenda tu kukutana na marafiki, kutaka kutoroka nyumbani, au kutoroka na wapendwa wao. Batoul Aloush mwenyewe anasema anataka kuingia Uislamu na kuondoka nyumbani.

Shirika la Amnesty International na Tume ya Uchunguzi wa Huru ya Umoja wa Mataifa kuhusu Syria wamesema kuwa visa takriban 40 hadi 60 bado havijachunguzwa vya kutosha.

Lakini kuenea kwa hadithi hii hakukwisha kutokana na ufafanuzi wa kiserikali na uthibitisho wa ukweli. 'Mfumo wa Uchunguzi wa Syria' (SIM), unao makao yake makuu Brandenburg, Ujerumani, ulianzishwa mwezi Mei 2026, na mkuu wake Yaser Saleti katika mahojiano ya YouTube alidai kuwa wanawake waliopotea walilazimishwa kuingia Uislamu na kufungwa katika 'Nyumba ya Dada', na kuita hii ushahidi wa 'mradi wa idadi ya watu' (population engineering). SIM hakukibu ombi la mahojiano zaidi la Deutsche Welle. Shirika la uchunguzi wa habari la Kiarabu DARAJ linaona kuwa baadhi ya mashirika haya yamepingwa kwa kuhusishwa na utawala wa Assad.

'Umoja wa Waalawiti wa Syria barani Ulaya', unao makao yake Berlin, pia umekuwa ukichapisha mara kwa mara maudhui kuhusu 'Nyumba ya Dada'. Naibu wake Muaid Ibrahim, katika ukurasa wake wa kibinafsi wa Facebook, amepinga serikali mpya ya Syria, na wakati mmoja alitoa msao wa kiroho kwa mwanazuoni wa juu wa kidini wa wakati wa Assad, Ahmed Hassoun. Hassoun alihukumiwa kifungo cha maisha mwishoni mwa mwezi Agosti na mahakama ya Syria, kwa makosa ikiwemo kuchochea vita vya wenyewe kwa wenyewe na kushiriki katika mauaji ya makusudi.

Gregory Waters, mtafiti wa ngazi ya juu katika Baraza la Atlantiki (Atlantic Council), ambaye amefuatilia kwa muda mrefu masuala ya Syria, alichambua kwa Deutsche Welle: 'Habari hii inakuja na kuenda, lakini ina athari halisi, na ni yenye nguvu sana. Ina nia ya kisiasa ya kutenga Waalawiti, kuwafanya wafe, na kuwazuia kushirikiana na serikali na jamii ya Kisunni, na hata kwa kiwango fulani kuwasukuma kwenye mtandao wa wanamgambo wa kupinga serikali.'

Waters anaona kuwa propaganda ya mtandaoni 'inaishi juu ya matukio halisi ndani ya jumuiya za wachache, na kukuza hofu zao zilizopo tayari.' Verify-Sy kila mwezi hufanya ukaguzi wa habari za uongo mtandaoni, na 'uchochezi' umeorodheshwa kama lengo la pili kwa mara nyingi. Anasema kuwa mamlaka ya Syria inajaribu kudhibiti wazalishaji wa maudhui wanaosambaza habari za uongo ndani ya nchi, lakini haziwezi kufikia akaunti za nje ya nchi.

Nasif Naim, mkuu wa idara ya masuala ya Syria katika Candid Foundation yenye makao yake Berlin, anaona kuwa serikali ya Damascus kwa sasa ina shughuli nyingi za kuanzisha taasisi, kudhibiti hali ya usalama na kuimarisha nchi. Lakini pia anasema kuwa Syria hatimaye itahitaji mazungumzo ya kitaifa kati ya makundi tofauti, na kufufua kwa uchumi kunaweza kuwa funguo ya kuboresha mahusiano ya makabila. Waters anaongeza kuwa kwa kiangazi, watalii wengi wa ndani wa Kisunni walikwenda katika maeneo ya pwani yanayokaliwa na Waalawiti, 'na hakukuwa na matukio ya unyanyasaji au vurugu,' na aina hii ya mwingiliano wa kweli 'husaidia kupunguza athari za harakati za habari za uongo na kiwango cha hofu.' Hata hivyo, Waters pia anakubali kuwa mahusiano ya makabila nchini Syria yanatofautiana kwa eneo, na katika baadhi ya maeneo kwa miaka miwili iliyopita 'kuta kati ya makundi kwa kweli zimeshupaza,' lakini 'kuta hazikupanda zaidi.'