Urusi inaunda vikosi vya wanajeshi wa Ukraine waliotekwa kwa jina la 'wavoluntaria wa Ukraine', mfungwa wa zamani anashuhudia vitisho vya shinikizo

Kulingana na ripoti ya Deutsche Welle, upande wa Urusi mnamo Agosti 2026 ulikusanya vikosi kadhaa vilivyokuwa vimeangwa awali katika kile kinachoitwa 'Brigedi ya Wavoluntaria wa Kikosi Maalum cha Ukraine', ambayo iliyoibua umakini mkubwa ni aliteli ya Kriwiahi iliyoitwa jina la jemadari wa kikosi cha Cossack wa karne ya 17, Maksym Krivoinis. Timu ya uchunguzi ya shirika la utangazaji la umma la Ukraine, Suspilne, imethibitisha wanachama zaidi ya 30 wa aliteli hii kuwa wanajeshi wa zamani wa jeshi lafusi la Ukraine waliotekwa na upande wa Urusi kati ya mwaka 2023 na 2024, na kufanya uthibitisho wa mtu mmoja mmoja.

Hata hivyo, kati ya ukubwa halisi wa vikosi hivi vinavyodaiwa kuwa 'volvoluntaria' ndani ya jeshi la Urusi na kauli rasmi za Urusi kuna tofauti kubwa. Deutsche Welle inaonyesha vyombo vya habari vya Urusi vinatoa takribanismi ya wanajeshi 200, lakini nyenzo za picha zinazopatikana zinaonyesha ni watu kumi na kadhaa tu. Askari wa zamani wa aliteli hii, Pavlo Olinyk, alipoulizwa na Deutsche Welle kupitia wakili, alisema alipokamatwa mwaka 2024 katika eneo la Donbas alipigwa umeme, kupigwa na kuteswa kisaikolojia, na kwa sababu hiyo alikubali kujiunga na aliteli ya Kriwiahi. Olinyk anadai hatua hii ilikuwa na kusudi la kupatafuatengeneza njia ya kufikisha mstari wa mbele ili aweze kukimbia kuelekea eneo lililodhibitiwa na upande wa Ukraine.

Ripoti ya Ofisi ya Hali ya juu ya Mwandamanza wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa ya mwaka 2025 inasema, miongoni mwa wafungwa wa vita wa Ukraine waliachiwa huru walioulizwa, asilimia 95 waliripoti wameteswa au kutendewa vibaya wakati wa kifungo chao Urusi. Takwimu hii inatoa muhimu muhimu wa kuchunguza ukweli wa 'hiari' wa vitengo kama hivi. Mfungwa wa zamani aliyefungwa kwa miezi 28 a unduguvu wa Yotela Mtetea wa Haki za Binadamu, Maksym Butkevych, alimwelezea Deutsche Welle kuwa kati ya mwaka 2022 na 2023, wafungwa wote wa vita wa Ukraine 'kwa kiwango fulani na kwa mfululizo' walipokea maombi ya kujiunga na jeshi la Urusi, na yeye mwenyewe alipatiwa ombi halisi ba matanya tu angana na mateso.

'Walitufanyishia kuonyesha kwamba wanaweza kututendea chochote watakacho, na ndio maana tunafaa kukubali mahitaji yao yote.' Butkevych alielezea hali hivi ya msongo ulichukuliwa wakati wa kifungo chake Urusi. Mwanamke mwingine mzazi wa vita, mwandishi Yevhen Shybalov, alieleza Deutsche Welle uzoefu kama huo: wafungwa wote wa vita walichukuliwa mahojiano kwanza, kisha chini ya vitisho walilazimishwa kukubali masharti, ikiwemo kukiri uhalifu wa vita au kujiunga na wakala wa ujasusi wa Urusi. 'Unaweza kumtesa mtu na kumshambia aungie, yetu kisha inafika wakati mgumu wa kumpa silaha. Kwa hiyo ni zaidi ya shinikizo la kisaikolojia, kulazimisha kuitii kwa hiari kinachoitwa.' Shybalov alisema. Wote wawili wamesema hawakuwahi kukutana na mtu yeyote katika kambi ya wafungwa wa vita aliyekuwa na hiari ya kujiunga na jeshi la Urusi.

Mtaalamu wa diplomasia na ulinzi wa Urusi katika Kituo cha Uchambuzi wa Sera za Ulaya, Pavlo Luzin, anaona vitengo hivi ni 'iga' la Vikosi vya Wavoluntaria wa Urusi' na 'Vikosi vya Urusi Huru' vinavyofanya kazi ndani ya jeshi la Ukraine - yaani vikosi vinavyoundwa na raia wa Urusi kupigana kwa upande wa Ukraine. Idara ya ujasusi wa Ukraine inaonekana kukubali tathmini hii. Shybalov akielezaia tayari hii, anasema: 'Kinachowafanya wasiwe na utulivu Moscow ni kwamba Wanyarusi wanaweza kupigana kwa upande wa Ukraine, lakini Waukraini hawataki kupigana kwa upande wa Urusi.' Kwake, jeshi la Urusi halijawahi kujaribu kuficha nia hii: sababu ya msingi ya Urusi kuunda vitengo hivi vya kupigana vya Waukraini ni hasa kuzuiia uwepo wa vikosi vya wavoluntaria wa Urusi ndani ya jeshi la Ukraine.

Kuhusu swali la ikiwa uandajiishaji huu ni wa hiari au wa vitisho, mtaalamu wa Kituo cha Uhuru wa Raia cha Kyiv, Mykhailo Sav, anaona kuwa taratibu za jinai zilizofanywa kwa wanachama wa aliteli kadhaa zinaonyesha kuna uwezekano wa uasi wa hiari. Lakini Butkevych anaona kuwa, katika hali ya msongo mkubwa wa kifungo Urusi, ni vigumu kutofautisha kati ya hizo mbili: upande mmoja ni mazingira ya msongo endelevu, na upande mwingine pia haiezi kuzuiiwa wafungwa fulani kuasalifu usi kwa sababu ya uthiboni wa kiitikolojia. Mkurugenzi Mtendaji wa Baraza la Haki ya Kimataifa na Uwajibikaji, Bill Wiley, anasema hali ya kimwili na kiakili ya watu waliorejeshwa kwenye vita kipande inafungua maswali na uwepo wa ukweli wa 'hiari' wa uandajiishaji.

Olinyk anafichua kuwa alikataa kwanza maombi mengi ya kujiunga na jeshi la Urusi, na alikubali kwa mara ya nne, na kwa kusudi la kukimbia maarifa. Anadania makala aliyotia saini si hati rasmi ya Wizara ya Ulinzi ya Urusi, bali mkataba wa faragha na mtu mmoja anayetoa huduma za kijeshi, kisha akachukuliwa kwenye chumba na kuhudhuria mhadhara, kuangalia video na picha, ndiyo kuhitajika kufupusha maudhui haya. Pia anataja kuwa wafungwa wa vita wa Karibuni hiev katika aliteli ya Kriwiahi walifuatiliwa na kuchunguzwa na wanajeshi wa kampuni ya faragha ya kijeshi ya Urusi 'Redut', na wanachama wa aliteli pia walipigwa na mateso, wakati mishahara zililitalika zilitolewa kwa bahasha za bahasha na mawakala wa ujasusi wa jeshi la Urusi. Olinyk anasema alikimbia mnamo kabla ya kufunguliwa kwa Jimbo la Donestsk katika Machi 2025, kisha akachukuliwa na mamlaka za Ukraine kwa muda wa karibu miaka miwili, na hadi sasa aligubikwa kwa mashtaka rasmi.

Mfumo huu wa uundaji wa vikosi unafunua unua shinikizo la kimfumo la Urusi kwa wafungwa wa vita, na pia ni mwendelezo wa uendeshaji wa kioo wa Moscow katika uwanja wa ujasusi na itikadi wa Ukraine: kusukuma wafungwa wa vita wa Ukraine kwenye mstari wa vita katika mazingira ya shinikizo alimfumo, na kisha kuwafunika katika uenezaji wa ndani wa Moscow kuwa 'Waukraini wanaopigana kwa hiari kwa ajili ya Urusi' - kwa kutumia livele linaloundwa kwa misingi ya wafungwa wa vita wa Ukraine na ukubwa wake na ukweli wake haukubaliani - ili kuzuiia na kuficha ukweli wa ushiriki wa Wanyarusi kwa wingi katika jeshi la Ukraine.