“Made in Senegal”: Beninli gitarist, “Geri Dönüş Yok Kapısı”nı Orchestra Baobab’a kattı

Africanews’in yayımladığı AFP haberine göre, Senegal grubu Orchestra Baobab, “Made in Senegal” albümünü yayımlamak üzere. Bu, grubun yaklaşık on yıldır çıkardığı ilk yeni şarkı albümü. Albümde 12 şarkı var; bunların yaklaşık yarısı yeni bestelenmiş şarkılardan oluşuyor ve büyük bölümü daha önce grubun çalışmalarında yer almamıştı. Yapıtlar, Afrika-Küba sentezini çerçeve alan; Wolof griot müziğini, Kongo rumbasını, Senegal mbalax’ını ve cazı bir araya getiren ses geleneğini sürdürüyor.

Öncelikle albüm, kadro ve mirasın devrini öne çıkarıyor. Orchestra Baobab 1970’te kuruldu; Dakar’ın gece kulüplerinde ve radyolarında bir süre adını yaptı, ardından faaliyetini durdurdu ve 21. yüzyılın başında yeniden kurularak uluslararası tanınırlık kazandı. Bugün grubun yeni üyelerinin çoğu 30’lu ya da 40’lı yaşlarda. Baş vokal Korka Dieng 2023’te katıldı ve grubun ilk ve tek kadın üyesi oldu. Kurucu gitarist Barthelemy Attisso 2021’de hayatını kaybetti; şarkıcı ve perküsyoncu Balla Sidibe ile Rudy Gomis 2020’lerin başında birer birer hayatını kaybetti, saksafoncu Issa Cissokho da daha önce ölmüştü. Bir önceki yeni şarkı albümü, 2017’de yayımlanan “Tribute to Ndiouga Dieng”, yine hayatını kaybetmiş bir kurucu üyeyi anıyordu. Gelenek burada soyut bir slogan değil; kimin kimin yerine geçtiği, kimin çalmaya devam ettiği ve hangi şarkıların yeniden yaratıldığı üzerinde somutlaşıyor.

Dieng, AFP’ye, diğer genç müzisyenlerin yanında kendi kişisel stillerini getirdiğini ve aynı zamanda “efsanevi grubun bugüne ulaşmasını sağlayan özgünlüğü korumaya” çalıştığını söyledi. Dieng’in sözünü ettiği özgünlük, eski sesi dondurmak değil; yeni üyelerin ortak tarih içinde tanınabilir kişisel izler bırakmasını sağlamaktı. Eski üyelerini sürekli kaybeden bir grup açısından kuşaklar arası devir, bu albümün merkezî sanatsal sorusunu oluşturuyor.

Tarihsel meseleyi gerçekten öne çıkaran şarkı ise “Wida”. 37 yaşındaki baş gitarist Bolero Lagratte’in yarattığı eser, doğduğu ülke Benin’deki aynı adlı tarihî köle limanına ve oradaki “Geri Dönüş Yok Kapısı”na doğrudan işaret ediyor. Lagratte, Orchestra Baobab’a katılan yeni üyeler arasında en uzun süredir görev yapan isim; 2021’de hayatını kaybeden kurucu gitarist Attisso’nun yerini aldı. Böylece köle ticareti tarihi, şarkının adında ve eserin açık referansları içinde yer aldı. Bu hafıza, Benin’de doğan bir yaratıcı tarafından doğrudan Senegal grubunun güncel yaratımına taşınıyor. Bu durum, köle ticaretinden kalan yapısal şiddeti ortadan kaldıramaz; ancak bu hatırayı kimin sahipleneceğini değiştirir: Lagratte dışarıya yalnızca bir “Afrika sesi” sunmuyor, kendi tarihinin çağdaş eserlere nasıl gireceğine de karar veriyor.

Albümdeki diğer yeni yapım “Gorgorlou”, trombon ve tenor saksafon sanatçısı Wilfried Zinsou tarafından yaratıldı. “Gorgorlou”, Wolof dilinde geçimini sağlamaya çalışan, didinerek hayatını kazanan birini ifade ediyor. “Wida” köle limanlarına ve zorla göçün bıraktığı coğrafi işaretlere bakarken “Gorgorlou”, büyük tarihi sıradan insanların gündelik koşullarına geri çekiyor.

Zinsou, Orchestra Baobab’ı ülkenin hazinesi olarak niteledi. AFP’ye şunları söyledi: “İnsanlar Senegal’i bizim aracılığımızla tanıyor, biz de Senegal kültürünü onlara taşıyoruz. Senegal’i tanımayan insanlar, bu ülkeyi Orchestra Baobab aracılığıyla görüyor.” Bu ifade, grubun ritimleri ihraç etmekle yetinmediğini, aynı zamanda ülkenin yorumlanmasına katılmak istediğini gösteriyor. Dakar dışında turnelere çıkan grup, bu “Senegal’i temsil etme” yönündeki öz-konumlandırmayı uluslararası aktarım sahnesine de taşıyor.

“Wida”daki “Geri Dönüş Yok Kapısı” ile “Gorgorlou”daki gündelik geçim arasında Orchestra Baobab, statik bir “Afrika geleneği” etiketi değil, hâlâ kendini oluşturan tarihsel bir ifade bırakıyor: Beninli yaratıcı, ülkesinin köle ticareti hafızasını Senegal’e taşıyor; genç üyeler de eski kuşağın ölümünden sonra bu müziğin nasıl çalınacağına karar vermeyi sürdürüyor.