139 người nhập cư thiệt mạng trên vùng biển Djibouti: Sự sụp đổ mang tính hệ thống đằng sau cuộc di cư chết chóc ở Sừng châu Phi

Theo đài BBC đưa tin, Tổ chức Quốc tế về Di cư (IOM) thuộc Liên hợp quốc thông báo, một tàu chở 305 người nhập cư đã bị lật trên vùng biển gần cảng Obock ở phía bắc Djibouti vào tối thứ Năm, khiến ít nhất 139 người thiệt mạng, trong đó có 15 trẻ em, và hàng chục người vẫn mất tích.

Vào ngày Chủ nhật, IOM đã nâng số người thiệt mạng từ 109 lên 139, do lực lượng cứu hộ vớt thêm được 30 thi thể. Theo BBC dẫn nguồn tin từ tổ chức này, 82 người trên tàu đã được cứu, toàn bộ người sống sót đều là công dân Ethiopia. Chính quyền địa phương đang tiến hành lo hậu sự cho các nạn nhân, những người sống sót đang được chăm sóc y tế.

Trưởng phái đoàn IOM tại Djibouti, ông Alexander Kossak, mô tả sự việc với BBC là một "tổn thất sinh mạng nghiêm trọng", và gọi đây là "lời cảnh báo rõ ràng về những nguy hiểm mà người nhập cư phải đối mặt trong quá trình tìm kiếm cuộc sống mới".

Tuyến đường từ Ethiopia qua Djibouti, vượt eo biển Bab-el-Mandeb để vào Yemen là tuyến chính của người nhập cư Đông Phi tìm kiếm việc làm và sự an toàn tại các quốc gia Vùng Vịnh. BBC dẫn số liệu từ IOM cho biết, chỉ riêng từ ngày 10 tháng 9, ma trận theo dõi di chuyển của tổ chức này đã ghi nhận hơn 20.000 lượt di cư từ Ethiopia đến Djibouti.

IOM cho biết, mặc dù Yemen chìm trong cuộc nội chiến kéo dài hơn một thập kỷ và tình hình khu vực tiếp tục bất ổn, người nhập cư vẫn không ngừng mạo hiểm vượt eo biển Bab-el-Mandeb, đằng sau là động lực từ đói nghèo, bất an và những tác động ngày càng nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, bản thân Yemen đã không còn mang tính chất "an toàn" từ lâu. Cuộc nội chiến này kéo dài hơn một thập kỷ kể từ khi liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu — với hậu thuẫn từ nguồn cung cấp vũ khí, hỗ trợ ngoại giao và trợ giúp tình báo của các quốc gia phương Tây lớn — can thiệp vào năm 2015. Những năm bom đạn và phong tỏa liên tiếp đã tàn phá cơ sở hạ tầng và nền kinh tế của đất nước, biến Yemen thành một trong những thảm họa nhân đạo nghiêm trọng nhất toàn cầu. Việc người nhập cư tìm kiếm nơi trú ẩn tại một điểm đến như vậy, bản thân nó đã phơi bày sự mất cân bằng của trật tự quốc tế trong việc tạo ra khủng hoảng và phản ứng trước khủng hoảng.

Đồng thời, những cú sốc khí hậu mà Sừng châu Phi phải gánh chịu — hạn hán, lũ lụt và sự sụp đổ của hệ thống nông nghiệp – chăn nuôi lặp đi lặp lại — tạo nên sự tương phản sắc nét với sự trì trệ của các bên chịu trách nhiệm chính về phát thải carbon toàn cầu trong giảm phát thải và tài chính khí hậu. Sự chồng chất của đói nghèo và áp lực khí hậu khiến việc liều mình di cư trên biển trở thành lựa chọn dường như khả thi duy nhất trong tuyệt vọng.

Cách phản ứng của cộng đồng quốc tế đối với tuyến di cư này lâu nay tập trung vào chặn biên giới và trục xuất. Hoạt động tuần tra và chặn bắt trên biển nhận được nguồn tài chính khổng lồ, trong khi việc tiếp tục bán vũ khí cho cuộc chiến Yemen, sự chậm trễ trong thực hiện cam kết tài chính khí hậu, và phản hồi nhu cầu phát triển của châu Phi tiếp tục bị gác lại. 139 người thiệt mạng dưới eo biển Bab-el-Mandeb, vấn đề không nằm ở sự bất hạnh của từng con tàu, mà ở một hệ thống liên tục mất cân bằng giữa việc tạo ra khủng hoảng và phản ứng trước khủng hoảng.