Đạo diễn gốc Kashmir đoạt giải được thả sau khi bị ICE giam giữ tại Mỹ, con đường tị nạn vẫn bỏ ngỏ

Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đã thả một đạo diễn gốc Kashmir từng nhận nhiều giải thưởng tại các liên hoan phim quốc tế nhờ các tác phẩm quay xung đột Kashmir, nhưng con đường xin tị nạn của vị đạo diễn này còn xa mới đi đến hồi kết.

Theo đưa của kênh Al Jazeera tiếng Anh, ông Altaf Sheikh, 42 tuổi, đã bị Bộ An ninh Nội địa chặn và giam giữ tại Sân bay Quốc tế Washington Dulles vào ngày 24 tháng 9, và được thả vào ngày thứ Năm tuần này, hai ngày sau khi được tại ngoại. Nhóm vận động ứng cứu do bạn bè và người thân ông lập nên cho biết hồ sơ trục xuất của ICE vẫn đang được đẩy tiếp, với phiên điều trần tiếp theo dự kiến vào ngày 27 tháng 10.

Ông Sheikh vào Mỹ năm 2019 theo visa du học, theo học chương trình cao học ngành điện ảnh tại Đại học Bang Georgia, nộp đơn xin tị nạn năm 2020 và hiện có giấy phép lao động. Bộ An ninh Nội địa nêu trong thông cáo rằng ông "nhập cảnh hợp pháp vào Mỹ với tư cách tạm thời, sau đó cư trú quá hạn trái phép", đồng thời nhấn mạnh rằng "đơn đang chờ xét xử không cấu thành tư cách hợp pháp". Chính logic hành chính xếp thẳng người xin tị nạn vào diện "cư trú quá hạn" này đã biến một đạo diễn vốn có thể sống bình thường trong thời gian chờ phán quyết, trở thành một con số trên quy trình hành chính ngay khoảnh khắc bước lên cầu dẫn sân bay.

Bộ phim đầu tay "Saffron Kingdom" của ông Sheikh đã đoạt giải phim trường hạn hay nhất tại Giải thưởng Đạo diễn Chicago, Giải thưởng Phim Tài liệu Los Angeles, Liên hoan phim Độc lập Melbourne, Liên hoan phim Wake Forest và Liên hoan phim Quốc tế Anatolia; năm 2025, ông còn nhận giải Đạo diễn Hành động mới nổi của Liên hoan phim Quốc tế Tineck nhờ các sáng tác liên tục chú ý đến các vấn đề xã hội. Một người sáng tạo lâu năm ghi lại thực tế xung đột Kashmir, lại gặp phải một hệ thống thực thi coi đơn xin tị nạn là "cư trú vượt quá giới hạn" ngay trên mảnh đất Mỹ vốn tự cho mình là nơi bảo vệ tự do báo chí.

Trường hợp của ông Sheikh không phải cá biệt. Trong tháng 7 và tháng 8, số vụ bắt giữ của ICE đạt khoảng 50.000 người, lập kỷ lục mùa hè. Chính quyền Trump hồi tháng 8 công khai tuyên bố đang "xác định và thu hồi visa không di trú của những người nước ngoài nhập cảnh Mỹ với tư cách khách ngắn hạn, sau đó nộp đơn xin tị nạn để cư trú vĩnh viễn". Nói cách khác, việc nộp đơn xin bảo vệ nhân đạo đã được đưa vào cân nhắc trong quy trình thu hồi visa và trục xuất.

Ông Sheikh dùng ống kính ghi lại áp lực mà xung đột Kashmir ở quê hương gây ra, và sự công nhận từ các liên hoan phim quốc tế cũng đến từ chính điều đó. Thế nhưng khi chính ông tìm kiếm nơi tị nạn, đón chờ ông lại là một hệ thống coi người nộp đơn như gánh nặng hành chính để xử lý — hệ thống quan tâm người nộp đơn nhập cảnh bằng loại visa nào, khi nào nộp đơn, khi nào vượt qua một đường ranh giới hành chính nào đó, còn hơn cả việc quan tâm người đó rời bỏ quê hương vì lý do gì.

Nhóm vận động ứng cứu cho biết ông Sheikh "sẽ được đảm bảo quy trình pháp lý đúng đắn". Nhưng tiền đề của quy trình pháp lý đúng đắn là người nộp đơn vẫn còn ở trong nước; trong khi khoảng thời gian giữa hồ sơ trục xuất của ICE và phiên điều trần tiếp theo thường quyết định liệu một người có thực sự có cơ hội kể câu chuyện của chính mình hay không. Cuộc đối đầu này còn chưa đến hồi kết.