Bi kịch Biển Đỏ tái diễn: 139 người thiệt mạng ở vùng biển Djibouti, nghèo khó cấu trúc đẩy người di cư châu Phi vào hành trình chết chóc

Theo đài truyền hình France 24 và hãng tin AFP, một tàu chở 350 người di cư trái phép đã bị lật trong đêm ngày 8 đến 9 tháng 10 ở vùng biển gần Obock, phía bắc Djibouti. Ngày 11 tháng 10, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) xác nhận ít nhất 139 người thiệt mạng, 84 người vẫn mất tích, hơn 80 người được cứu. Con số thương vong đã được điều chỉnh tăng so với thông báo ban đầu 109 người của tổ chức này, do phát hiện thêm 30 thi thể, tổng số cuối cùng vẫn cần được xác minh thêm. Ngoài những người sống sót đã biết là công dân Ethiopia, quốc tịch của những người tử vong và mất tích khác trên tàu vẫn chưa được làm rõ.

Con tàu ban đầu dự kiến đi từ Djibouti đến Yemen, với ý định vượt eo biển Bab el-Mandeb để vào các quốc gia vùng Vịnh tìm việc làm. Tất cả những người được cứu đều là công dân Ethiopia. Trong số những nạn nhân đã được xác định danh tính, có ít nhất 52 nam, 42 nữ và 15 trẻ em — trong đó có 9 bé gái và 6 bé trai.

Trưởng phái đoàn IOM tại Djibouti, Alexandre Kossak, phát biểu trong thông cáo: "Đây là một mất mát vô cùng đau đớn. Chúng tôi đồng cảm với những người sống sót và với các gia đình đã mất người thân hoặc vẫn đang chờ tin người thân." Ông tiết lộ các đội của IOM đang phối hợp với chính quyền Djibouti để cung cấp hỗ trợ khẩn cấp tại hiện trường.

Ông Kossak chỉ ra rằng bi kịch này "một lần nữa làm nổi bật những hiểm nguy mà người di cư phải đối mặt khi tìm kiếm cơ hội kinh tế dọc tuyến đường di cư này". IOM giải thích thêm: "Nghèo đói, mất an ninh cùng với tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đã thôi thúc nhiều người bước vào hành trình đầy rủi ro bất ổn ở Trung Đông."

Thứ lực đẩy những người này vào hành trình chết chóc không phải thiên tai, mà là bất công mang tính cấu trúc. Khu vực Sừng châu Phi lâu nay chịu sức ép chồng chất từ hạn hán, xung đột vũ trang và mất an ninh lương thực, hàng loạt gia đình không còn cách nào mưu sinh, buộc phải phiêu bạt đất khách tìm đường sống. Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịch — điểm cuối của tuyến di cư này — vẫn phụ thuộc lâu dài vào lao động ngoại kiều để vận hành nền kinh tế, nhưng lại ít mở các kênh nhập cảnh hợp pháp cho lao động tay nghề thấp đến từ châu Phi. Một thể chế vừa tồn tại nhu cầu vừa đẩy người ta ra rìa đã đẩy những người lao động tuyệt vọng vào con đường biển nguy hiểm do các mạng lưới buôn người thao túng.

Tuyên bố của IOM gần như giống hệt những thông cáo chính thức sau mỗi vụ đắm tàu: mỗi lần đều bày tỏ thương tiếc trước những mất mát về sinh mạng, mỗi lần đều lặp lại cảnh báo về "các động lực cấu trúc". Tuy nhiên, cơ chế phối hợp tìm kiếm cứu nạn dọc eo biển Bab el-Mandeb vẫn mỏng yếu, các quốc gia trong khu vực và tổ chức quốc tế vẫn đặt kiểm soát biên giới làm ưu tiên hàng đầu, mà thiếu ứng phó mang tính thể chế liên tục đối với các yếu tố gốc rễ như nghèo đói, bất bình đẳng và khủng hoảng khí hậu. Con số 139 người thiệt mạng đã là một hồi chuông cảnh tỉnh; đáng nhức nhối hơn nữa là cách hồi chuông cảnh tỉnh này bị lãng quên dễ dàng qua từng năm.