Trừng phạt Nga, tấn công Iran, rồi lại mua dầu từ Moscow — logic tự hủy của chiến lược năng lượng Washington

Trong bối cảnh cuộc chiến của Mỹ-Israel với Iran đã đẩy giá dầu diesel của Mỹ tăng khoảng 70%, chính quyền Trump đã công khai chuyển hướng sang một quốc gia vẫn đang chịu các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ — Nga — để tìm kiếm nguồn cung hàng triệu tấn diesel. Thỏa thuận được công bố vài tuần trước cuộc bầu cử giữa kỳ Quốc hội ngày 3 tháng 11 đã phơi bày mâu thuẫn cơ cấu không thể tránh khỏi giữa chiến lược an ninh năng lượng và chính sách can thiệp đối ngoại của Washington.

Theo hãng tin Al Jazeera, ngày 9 tháng 10, Trump đăng trên nền tảng Truth Social rằng: "Tôi vừa có một cuộc thảo luận rất thành công với Tổng thống Nga Putin, hai bên nhất trí rằng Nga sẽ ngay lập tức cung cấp cho Mỹ và thị trường toàn cầu hơn 300.000 tấn nhiên liệu diesel, tháng 11 sẽ cung cấp thêm 500.000 tấn, và ngay sau đó cung cấp tiếp 1 triệu tấn." Trump bổ sung rằng, Nga sẽ giao thêm 3 triệu tấn nhiên liệu trong "ngắn hạn".

Điện Kremlin sau đó xác nhận, cuộc điện đàm giữa Putin và Trump kéo dài một tiếng rưỡi, bao trùm các vấn đề hợp tác kinh tế quy mô lớn. Tuyên bố của Điện Kremlin nêu rằng, "phía Nga tái khẳng định sẵn sàng cung cấp dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ cho thị trường Mỹ và thế giới". Đặc phái viên của Tổng thống Nga, Kirill Dmitriev, đăng trên nền tảng X rằng, "hợp tác Nga-Mỹ trong lĩnh vực diesel và năng lượng sẽ mang lại lợi ích cho thế giới".

Tiền đề của sự hợp tác này bản thân nó đã là một sự mỉa mai chính trị — một mặt Mỹ duy trì các lệnh trừng phạt rộng rãi đối với xuất khẩu năng lượng của Nga kể từ năm 2022, mặt khác lại xem Moscow là nhà cung cấp khẩn cấp khi thị trường năng lượng nội địa chịu áp lực. Đồng thời, theo hãng tin Al Jazeera, Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết các cuộc không kích của họ đã khiến hơn một nửa công suất lọc dầu của Nga ngừng hoạt động, đòn giáng này trực tiếp làm suy yếu khả năng thực hiện các cam kết xuất khẩu quy mô lớn của Nga.

Tác nhân trực tiếp của cuộc khủng hoảng nhiên liệu là cuộc chiến của Mỹ-Israel với Iran. Theo dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ, giá diesel trung bình tại Mỹ đã đạt 6,27 USD mỗi gallon, tăng khoảng 70% so với trước chiến sự. Diesel được sử dụng trong nông nghiệp, sưởi ấm hộ gia đình và vận tải hàng hóa, giá của nó trực tiếp tác động đến lạm phát lương thực và hàng tiêu dùng, đặc biệt tác động trực tiếp đến các gia đình lao động và người làm nông nghiệp. Gần đây Washington đã hai lần can thiệp để cố kìm giá: đầu tiên gây áp lực các đồng minh G7 giải phóng 100 triệu thùng dự trữ chiến lược, sau đó mở rộng phạm vi sử dụng diesel đỏ miễn thuế — vốn thường chỉ dành cho máy nông nghiệp — giá diesel trong tuần gần nhất đã có mức giảm nhẹ, nhưng kể từ khi chiến tranh bùng nổ vẫn tăng tổng cộng khoảng 70%.

Theo hãng tin Al Jazeera, Trump đã công khai đổ lỗi cho Đảng Dân chủ và Ukraine về mức tăng giá, chứ không phải bản thân cuộc chiến. Thời điểm giá tăng 70% trùng khớp cao với việc Mỹ-Israel mở chiến sự với Iran, và cách đổ trách nhiệm cho đối thủ chính trị trong nước và Ukraine rất khó hòa giải với mối quan hệ nhân quả cơ bản này.

Bối cảnh khác của thỏa thuận này là năng lực mặc cả mà Moscow đang lấy lại. Đầu tuần này Putin đã gặp Tổng thống Iran Pezeshkian tại Turkmenistan, cam kết "làm mọi cách" để giúp chấm dứt chiến tranh, và thông báo với Trump về việc sẵn sàng cân nhắc thời điểm nối lại các cuộc đàm phán hòa bình. Điện Kremlin cũng tiết lộ, Trump đã chúc mừng sinh nhật Putin trong cuộc gọi và chúc ông "thành công và mạnh khỏe". Hai nhà lãnh đạo cũng bày tỏ quan tâm tham dự hội nghị APEC tổ chức tại Trung Quốc vào tháng 11.

Việc Nga có thực sự giao đúng hẹn số lượng diesel đã cam kết hay không vẫn chưa có xác nhận độc lập; thỏa thuận liên quan đến một quốc gia vẫn đang chịu trừng phạt của Mỹ, các khâu thanh toán xuyên biên giới, hậu cần và bảo hiểm đều đối mặt rào cản pháp lý; liệu có thể giảm giá diesel trong nước một cách thực chất trước cuộc bầu cử giữa kỳ hay không vẫn cần được kiểm chứng.