Vừa ép các nước khác xa dầu Nga, vừa tự nhập dầu diesel Nga: tiêu chuẩn kép trong chính sách năng lượng Mỹ và tính toán bầu cử

Tổng thống Mỹ Trump hôm thứ Sáu thông báo đạt thỏa thuận cung cấp dầu diesel với Tổng thống Nga Putin — Nga sẽ lập tức cung cấp cho Mỹ và thị trường toàn cầu hơn 300.000 tấn dầu diesel, thêm 500.000 tấn vào tháng 11, sau đó tăng thêm 1 triệu tấn, và có thể thêm 3 triệu tấn nữa. Tin tức này ngay lập tức gây chấn động dư luận: chỉ một tháng trước, ông Trump vừa ký "Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran Graham 2026", ủy quyền áp thuế 100% lên năm nước nhập khẩu dầu khí hàng đầu của Nga; giờ đây Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ lại cấp "giấy phép chung tạm thời" để mở đường cho dầu diesel Nga vào thị trường toàn cầu.

Vừa vung gậy trừng phạt ép các nước thứ ba cắt đứt năng lượng với Nga, vừa tự tay với lấy dầu diesel từ Moscow — theo báo cáo của Al Jazeera, thỏa thuận bị Tổng thống Ukraine Zelensky lên án là "quyết định yếu đuối của một đối tác mạnh" đã xé toạc một vết nứt thẳng thừng nhất trong chính sách năng lượng của Washington.

Đếm ngược bầu cử và sổ sách dầu diesel

Ông Trump viết trên Truth Social: "Hạ giá cho người Mỹ, đặc biệt là những nông dân, chủ trang trại và tài xế xe tải vĩ đại của chúng ta, là ưu tiên hàng đầu của tôi." Trước Nhà Trắng, ông nhấn mạnh với phóng viên: "Nói thật, rất nhiều dầu mỏ đang tràn vào đất nước chúng ta, chính là dầu diesel mà chúng ta muốn." Còn ông Putin trong tuyên bố hôm thứ Sáu cho biết, Nga "xác nhận sẵn sàng cung cấp dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ cho thị trường Mỹ và thị trường toàn cầu", và bày tỏ tin tưởng thỏa thuận "sẽ tác động tích cực đến kinh tế toàn cầu".

Theo báo cáo của Al Jazeera, giá bán lẻ dầu diesel trung bình tại Mỹ trong tháng 9 đã lập kỷ lục 6,52 USD mỗi gallon và hiện vẫn duy trì ở mức 6,20 USD. Chi phí vận chuyển đang lan truyền dọc chuỗi cung ứng tới bàn ăn, và theo thăm dò của Trung tâm Nghiên cứu Pew, kinh tế là vấn đề được 84% cử tri đã đăng ký quan tâm nhất. Tại các "bang đỏ" truyền thống như Iowa, Kansas, giá dầu diesel đã trở thành biến số then chốt cho cục diện bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11 của đảng Cộng hòa.

Theo báo cáo của Al Jazeera, ông Trump đặc biệt sốt ruột muốn hạ giá dầu diesel trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Hồi tháng 9, ông từng yêu cầu ông Zelensky ngừng tấn công các mục tiêu liên quan đến nhiên liệu diesel của Nga, viện cớ rằng các đòn đánh của Ukraine vào cơ sở lọc dầu của Nga đang gây ra tình trạng thiếu hụt — trong khi đối với việc Nga tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine, ông lại chưa từng đưa ra yêu cầu tương tự.

Tự trừng phạt mình

"Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran Graham 2026" là phiên bản nâng cấp mới nhất của Washington trong việc gây áp lực năng lượng lên Nga. Theo báo cáo của Al Jazeera, đạo luật này không chỉ mở rộng đối tượng trừng phạt sang các nước thứ ba mua dầu khí Nga, mà còn ủy quyền cho tổng thống áp thuế 100% lên năm nước nhập khẩu dầu khí hàng đầu của Nga. Đây là công cụ dồn châu Âu, đặc biệt là những "quốc gia dao động" từ chối đi theo nhịp trừng phạt của Mỹ, vào chân tường.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi ông Trump công bố cái gọi là "thỏa thuận lớn", Bộ Tài chính Mỹ lập tức ra tuyên bố rằng Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài "đang lập tức cấp giấy phép chung tạm thời, cho phép dầu diesel Nga vào thị trường toàn cầu". Theo phân tích của Al Jazeera, thao tác này đồng nghĩa với việc: khi Washington lấy cớ "cắt nguồn tài chính cho cỗ máy chiến tranh Nga" để trừng phạt việc nhập khẩu năng lượng của các nước khác, thì chính mình lại mở một lỗ hổng quan trọng thông qua giấy phép.

Nga: chính mình cũng thiếu dầu

Theo Al Jazeera dẫn dữ liệu Vortexa do nhà phân tích tình báo hàng hải Michelle Wiese-Bockman thuộc công ty phân tích vận chuyển Windward trích dẫn, xuất khẩu dầu diesel của Nga đã sụt giảm mạnh từ mức trung bình 850.000 thùng/ngày trong quý I xuống 690.000 thùng/ngày trong quý II và 190.000 thùng/ngày trong quý III của năm nay. Từng là nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới, Nga đã cấm xuất khẩu dầu diesel từ tháng 7 và gia hạn lệnh cấm đến cuối tháng 10 vào cuối tháng 9. Bà Wiese-Bockman cho Al Jazeera biết, tình trạng thiếu hụt trong nước của Nga "nghiêm trọng đến mức trong quý III lần đầu tiên chúng tôi chứng kiến Nga quay ngược nhập khẩu xăng, dầu diesel và dầu gazen", vừa qua vào hôm thứ Hai một con tàu chở dầu diesel và dầu gazen đã cập cảng Vysotsk.

Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak tuần trước phát biểu trước quốc hội rằng thị trường nội địa đã lấy lại cân bằng, "nếu sản lượng dầu diesel vượt nhu cầu trong nước, chúng tôi sẽ xem xét mở lại một phần xuất khẩu". Chính ông Putin thừa nhận, các đòn tấn công từ phía Ukraine đã khiến khoảng 1% GDP nội địa của Nga bị ảnh hưởng.

Ông Neil Atkinson, người đứng đầu bộ phận dầu mỏ trước đây của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, đánh giá thẳng thừng: "Trong ngắn hạn, rất khó hình dung Nga có thể giao số lượng nêu trong thỏa thuận mà không gây áp lực lên thị trường nội địa."

Phản ứng của Zelensky

Đúng ngày thỏa thuận được công bố, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đang có mặt tại Miami hội đàm với các quan chức Ukraine và các đại diện đàm phán châu Âu, thảo luận về cuộc chiến Nga-Ukraine đã kéo dài năm năm. Ông Zelensky ngay lập tức đưa ra phê phán sắc bén về thỏa thuận, gọi đây là "quyết định yếu đuối của một đối tác mạnh", đồng thời chỉ ra thương vụ này "trúng ý đồ của Nga, giúp họ tiếp tục giết chóc, kéo dài chiến tranh".

Theo báo cáo của Al Jazeera, sự phản đối về chính trị và đạo đức tại châu Âu đối với việc mua dầu diesel Nga cũng rất lớn. Ông Atkinson cho biết: "Khó hình dung một chính phủ châu Âu nào, về mặt đạo đức, có thể mua dầu từ Nga — toàn bộ ý nghĩa của bốn năm qua là châu Âu đang nhanh chóng thoát khỏi sự phụ thuộc vào nguồn cung dầu khí Nga."

Theo báo cáo của Al Jazeera, ông Chris Beauchamp, nhà phân tích thị trường trưởng của Tập đoàn IG, đã ví thỏa thuận này là "kiểu giao dịch đặc trưng của Trump" — "đạt thỏa thuận với một nhà độc tài khó chịu, công bố những con số bắt mắt, nhưng chẳng chắc chắn gì về việc mục tiêu có thể đạt được hay không". Ông chỉ ra rằng, kể cả khi phía Nga thực sự xuất khẩu được một phần dầu diesel, tiêu thụ dầu diesel toàn cầu trung bình khoảng 30 triệu thùng/ngày, tổng lượng mà ông Trump công bố cũng chỉ tương đương tầm đó. Ông Atkinson nói thêm, ngay cả khi toàn bộ số lượng mà ông Trump công bố được thực hiện, "tác động kéo giá cũng rất hạn chế", bởi tiêu thụ dầu diesel trung bình của Mỹ lên tới 3,7 triệu thùng/ngày.

Bà Wiese-Bockman thì cho Al Jazeera biết: "Việc cấp giấy phép chung có giúp dầu diesel Nga vào thị trường Mỹ với số lượng đủ để tác động đến giá dầu diesel trong nước hay không, tôi không chắc."