روایت «خانه خواهران» در سوریه: تصاویر هوش مصنوعی، سازمانهای خارج از کشور و سیاست ترس علیه علویان
دولت سوریه وجود مؤسسه «خانه خواهران» را رد میکند و نهاد راستیآزمایی تصاویر مربوطه را تولیدشده توسط هوش مصنوعی تشخیص داده است. با این حال، این ادعای فاقد مدرک که از طریق رسانههای اجتماعی تقویت شده، خانوادههای علوی را مجبور به ترک کشور کرده و قدرت تخریبی سلاحسازی اطلاعات علیه اقلیتها و آشتی قومی در روند گذار سوریه را آشکار ساخته است.
«دخترم پیانو مینوازد، کلاس رقص میرود، آنها کاملاً آگاه بودند. اگر متوقف نکنی، شاید او را به خانه خواهران ببریم.» این تهدیدی است که معلم ریاضی اهل سوریه در دهه چهل زندگی، مادر سه فرزند که نام مستعار «لیلا» را برگزیده، در مصاحبه با دویچهوله به یاد میآورد و میگوید آن را در مقابل خانهشان در دمشق شنیده است. چند روز بعد، این خانواده سوریه را ترک کرده و راهی لبنان شدند.
«ما هرگز از اسد حمایت نکردیم، پدرش حتی از اعضای خانواده ما کشته است. ما در واقع از او متنفریم.» لیلا به دویچهوله میگوید. او و خانوادهاش علوی هستند — از همان فرقهای که بشار اسد، رئیسجمهور پیشین، به آن تعلق داشت — و اغلب به این دلیل هدف قرار میگیرند که متحد اسد تلقی میشوند. پس از سرنگونی رژیم اسد در سال ۲۰۲۴، هنگامی که نیروهای مسلح سنی برای نخستین بار وارد دمشق شدند، لیلا میگوید احساس ترس کرده و آنها را «افراطگرایان» خوانده است. او و همسرش در ابتدا تصمیم به ماندن گرفتند تا اینکه افراد ناشناسی به خانهشان آمدند.
به گزارش دویچهوله، روایت «خانه خواهران» ماههاست که در رسانههای اجتماعی سوریه دست به دست میشود و محتوای اصلی آن این است: زنان سوری از فرقههای دیگر به اجبار به مکانی منتقل شده و در آنجا بازداشت و به اسلام گرویده میشوند. این روایت در ماه مه به طور گسترده منتشر شد — زمانی که خانواده باتول علوش، دانشجوی ۲ ساله علوی، مفقود شدن او را گزارش کردند و او بار دیگر با پوششی مذهبی ظاهر شد و ادعا کرد که خودخواسته به اسلام گرویده و خانوادهاش را ترک کرده است. والدین او اصرار دارند که او مسموم یا مجبور شده است.
خلأ شواهد تجربی پیرامون این ادعاها به سرعت آشکار شد. سخنگوی هند قبهواط، وزیر امور اجتماعی سوریه، به دویچهوله گفت که این وزارتخانه هرگز مجوز هیچ مؤسسهای با نام «خانه خواهران» را صادر نکرده است و هر مکان مشابه بدون مجوز تعطیل خواهد شد. نهاد راستیآزمایی سوری Verify-Sy تشخیص داد که تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی از ساختمان موسوم به «خانه خواهران» توسط هوش مصنوعی تولید شدهاند. این نهاد به دویچهوله گفت که در مورد ادعاهای مربوط به آدمربایی و شکنجه، «شواهد قابل دسترسی از طریق منابع آزاد، کمیاب، متناقض یا ناکافی است.»
شبکه خبری مستقل «اخبار الشام» اخیراً نوشته است: «با وجود نبود هرگونه مدرک فیزیکی... پلتفرمها و صفحات رسانههای اجتماعی شروع به انتشار «این خانه» به عنوان یک واقعیت مسلم کردند. این روایت به تدریج به کانون روایت گستردهتر درباره «آدمربایی سازمانیافته» زنان علوی تبدیل شد.»
در همین حال، برخی از پروندههای مفقودشدگان واقعاً پسزمینههای حقیقی دارند. رهام سلیمان، روانشناسی که برای سازمان ملل کار میکند و همزمان با جامعه علویان در ارتباط است، به دویچهوله میگوید که او با چندین پرونده آدمربایی سروکار داشته که برخی از آنها شامل آدمربایی برای باجگیری، انتقام یا ازدواج اجباری بوده است و «این فقط یک رویداد یا تصادف نیست.» پروندههای دیگر زمانی که افراد مربوطه توضیح دادند که فقط برای دیدن دوستانشان رفتهاند، میخواستهاند از خانواده فرار کنند یا با معشوقهشان گریختهاند، بسته شدند. علوش خودش گفته است که میخواسته به اسلام بگرود و خانوادهاش را ترک کند.
سازمان عفو بینالملل و کمیسیون تحقیق بینالمللی مستقل سازمان ملل در مورد سوریه اعلام کردهاند که حدود ۴ تا ۶۰ پرونده مرتبط به طور کامل مورد بررسی قرار نگرفتهاند.
اما گسترش این روایت با وجود توضیحات رسمی و راستیآزماییها فروکش نکرده است. «سازوکار تحقیق سوریه» (SIM) که مقر آن در ایالت براندنبورگ آلمان است، در ماه مه ۰۲۶ تأسیس شد و مسئول آن یاسر سالتی در مصاحبهای در یوتیوب ادعا کرد که زنان مفقودشده به اجبار به اسلام گرویده و در «خانه خواهران» بازداشت شدهاند و این را مدرکی از یک «مهندسی جمعیتی» خواند. SIM به درخواست مصاحبه بیشتر دویچهوله پاسخ نداد. خبرگزاری تحقیقی عربی DARAJ اشاره کرده است که برخی از این سازمانها به دلیل ارتباط با رژیم اسد مورد انتقاد قرار گرفتهاند.
«ائتلاف علویان سوریه در اروپا» که مقر آن در برلین است نیز به طور مکرر درباره «خانه خواهران» مطلب منتشر میکند. معاون این سازمان، مؤید ابراهیم، در صفحه شخصی فیسبوک خود دولت جدید سوریه را مورد انتقاد قرار داده و از احمد حسون، عالیترین مقام مذهبی دوران اسد، حمایت کرده است. حسون در اواخر ماه اوت توسط دادگاهی در سوریه به حبس ابد محکوم شد؛ اتهامات او شامل تحریک به جنگ داخلی و معاونت در قتل عمد بوده است.
گرگوری واترز، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک که مدتهاست امور سوریه را دنبال میکند، در تحلیلی به دویچهوله میگوید: «این اطلاعات میآیند و میروند، اما واقعاً تأثیر ملموسی دارند و کاملاً قدرتمند هستند. این اطلاعات با هدف سیاسی منزوی کردن علویان، ترساندن آنها و جلوگیری از تعاملشان با دولت و جامعه سنی طراحی شدهاند و تا حدی آنها را به سمت شبکههای مسلح مخالف دولت سوق میدهند.»
واترز اشاره میکند که تبلیغات شبکهای «بر رویدادهای واقعی درون جوامع اقلیت انگلی میزنند و ترسهای موجود آنها را تقویت میکنند.» Verify-Sy هر ماه اطلاعات نادرست شبکهای را ممیزی میکند و «تحریک» به عنوان دومین هدف رایج فهرست شده است. او میگوید مقامات سوریه در تلاش برای مهار تولیدکنندگان محتوایی هستند که اطلاعات نادرست را در داخل کشور منتشر میکنند، اما در مورد حسابهای خارج از کشور دستشان کوتاه است.
نصیف نعیم، مدیر بخش امور سوریه در بنیاد Candid مستقر در برلین، معتقد است که دولت دمشق در حال حاضر مشغول ایجاد نهادها، کنترل وضعیت امنیتی و تثبیت کشور است. اما او همچنین اشاره میکند که سوریه در نهایت به گفتوگوی ملی میان گروههای مختلف نیاز خواهد داشت و احیای اقتصاد ممکن است کلید بهبود روابط قومی باشد. واترز اضافه میکند که در تابستان، گردشگران داخلی سنی به تعداد زیاد به مناطق ساحلی علوینشین سفر کردهاند و «هیچگونه آزار یا خشونتی رخ نداده است» و این نوع تماس واقعی «به کاهش تأثیر کارزارهای اطلاعات نادرست و میزان ترس کمک میکند.» با این حال، واترز اذعان میکند که روابط قومی در سوریه از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است و در برخی مناطق، در دو سال گذشته «موانع میان گروهها واقعاً سختتر شده است»، اما «این موانع بیشتر افزایش نیافتهاند.»
هنوز دیدگاهی نیست. گفتوگو را آغاز کنید.