Australische veteranenorganisaties en Oorlogsmonument eisen gezamenlijk openbaarmaking van officiële geschiedenis Midden-Oosten-oorlogen

De Australische oud-strijdersvereniging (RSL), Legacy en het Australian War Memorial voeren gezamenlijk druk uit op de federale regering om de al tien jaar vertraagde officiële geschiedenis van de Irak- en Afghanistan-oorlogen onmiddellijk openbaar te maken. Volgens ABC News hebben de drie partijen een "gecoördineerde actie" opgezet en zijn zij het erover eens dat de vertraging een "negatieve invloed" op veteranen heeft gehad.

De documenten werden in 2015 in opdracht van de regering-Abbott geschreven, kostten bijna 13 miljoen Australische dollar en werden in 2023 voltooid, maar geen van de vier delen is openbaar gemaakt: één deel heeft de veiligheidscreening doorlopen, twee delen bevinden zich nog bij overheidsdiensten, en het vierde deel is voltooid maar nog niet aangeboden voor screening. Van de twee in dezelfde periode in opdracht gegeven delen over de vredesmissie in Oost-Timor is het eerste deel inmiddels verschenen; het tweede is wel gescreend, maar wacht ook nog op publicatie.

Kim Beazley, voorzitter van het bestuur van het Australian War Memorial en voormalig minister van Defensie, toonde zich verbijsterd over de voortgang: "Ik kan me niet helemaal voorstellen wat de reden is dat dit zo traag verloopt … onze opvatting is dat het veel te langzaam gaat."

Volgens documenten die ABC via de Freedom of Information Act heeft verkregen, heeft de toenmalige leiding van het oorlogsmonument in 2023 in de hoogste ambtelijke kringen formeel bezwaar gemaakt tegen de vertraging van de screeningsprocedure voor de Oost-Timor-delen. Uit de stukken blijkt tevens dat een interdepartementale afspraak, onder leiding van het departement van de premier en het kabinet, om de veiligheidscreening binnen zes maanden af te ronden, klaarblijkelijk niet is nageleefd. De auteurs van de officiële geschiedenis mogen op grond van de gebruikelijke praktijk kerndocumenten van overheid, defensie en inlichtingendiensten inzien en hebben duizenden veteranen geïnterviewd, maar juist die onafhankelijke positie maakt een strenge veiligheidscreening van de definitieve teksten noodzakelijk.

Opvallend is ook het zwijgen van de regering. ABC stelde gedetailleerde vragen aan de premier, de minister van Defensie en de minister van Veteranenzaken, maar kreeg op geen enkele vraag antwoord. Een woordvoerder van het ministerie van Defensie beperkte zich tot de mededeling: "Defence blijft het officiële geschiedenisproject van het Australian War Memorial steunen."

Peter Tinley, voormalig commandant van het Special Air Service Regiment en huidig nationaal voorzitter van de RSL, verwees naar de zorgen onder veteranen: "Ik hoor deze geluiden voortdurend; zij vrezen met name dat de overheid iets probeert te verbergen." Hij voegde daaraan toe dat hij de vertraging alleen kan wijten aan "ambtelijk wanbeheer en een volledig onbegrip van het doel van het schrijven van een geschiedenis". Tinley richtte zich rechtstreeks tot de premier: "Premier, de Australische veteranen kijken nu naar u, en hun families en de families van de gesneuvelden ook."

De schaduwen van de oorlog hangen nog altijd over het dagelijks leven van de oud-strijders. Een voormalig inlichtingenofficier, die zich onder de schuilnaam Lisa tot ABC wendde, lijdt sinds haar diensttijd in Irak aan posttraumatische stressstoornis (PTSS) en vraagt zich al twintig jaar af of haar beslissingen destijds anderen schade hebben berokkend of inlichtingenbronnen in gevaar hebben gebracht. Zij verklaarde tegenover ABC: "Heb ik door een verkeerde inschatting anderen in gevaar gebracht? Heb ik onbedoeld de veiligheid van bepaalde van onze bronnen in gevaar gebracht? Die vragen stel ik mezelf nog steeds, twintig jaar later … Voor sommigen van ons zou kennisname van de officiële geschiedenis echt helpen."

Legacy-voorzitter Mark Lax, die een doctoraat in militaire geschiedenis heeft en een hoofdstuk over de Australische luchtmachtbijdrage aan het Afghanistan-deel schreef, stelde vraagtekens bij de noodzaak van geheimhouding: "Ik begrijp niet waarom dit geheim is, ons publiek weet niet wat wij doen. Het zit ergens vast, en ik wil weten: waar, en waarom?" Hij liet weten dat de vertrouwelijke passages in de documenten al waren beoordeeld door een "gepensioneerde brigadegeneraal die nauw betrokken was bij de inlichtingenwerkzaamheden".

De vertraging vindt plaats tegen een uiterst gevoelige achtergrond. Het Brereton-onderzoek uit 2020 concludeerde dat er "geloofwaardige informatie" bestond dat Australische speciale eenheden in Afghanistan betrokken waren bij ernstige misdrijven. Ben Roberts-Smith, voormalig SASR-soldaat en drager van het Victoria Cross, wordt vervolgd voor vijf oorlogsmisdrijven-moord, in verband met uitzendingen naar Afghanistan in 2009 en 2012. Hij ontkent alle tenlasteleggingen en zegt via de rechtbank zijn onschuld te willen aantonen.

Tinley benadrukte dat de betekenis van de officiële geschiedenis niet mag worden gereduceerd tot een verhaal over oorlogsmisdrijven: "Dit moet meer zijn dan de zogenaamde oorlogsmisdaden. Veteranen hebben dienst geleverd, en zij verwachten dat de zittende regering die inzet via officiële documenten daadwerkelijk eer aandoet."

Matt Anderson, directeur van het Australian War Memorial, verklaarde in een verklaring aan ABC: "Onze veteranen hebben lang genoeg gewacht en wij hebben de verplichting deze documenten zo snel mogelijk openbaar te maken."

Over de precieze reden van de vertraging, de inhoud van het al gescreende deel, het tijdschema voor openbaarmaking en wanneer het nog niet aangeboden deel de screeningsprocedure zal ingaan, heeft de regering tot op heden geen openbare toelichting gegeven.