Nieuwe VN-kaart leidt tot controverse: de machtsstrijd achter de eenzame Amerikaanse tegenstem en het Japanse protest

De Algemene Vergadering van de VN heeft met 164 stemmen vóór en slechts één stem tegen van de Verenigde Staten de goedkeuring verleend aan de Equal Earth-projectie als wereldkaart, ter vervanging van de Mercator-projectie die lange tijd het mondiale beeld domineerde. Volgens ABC News stelt de VN dat deze projectie bedoeld is om "de landoppervlakken van de continenten nauwkeuriger weer te geven" — maar deze ogenschijnlijk technische resolutie verried al tijdens de stemmingsfase een breuklijn: de Verenigde Staten waren het enige lidstaat dat tegenstemde.

De politieke lading van deze kaart reikt verder dan de geografie: het visuele oppervlak van het Afrikaanse continent neemt er aanzienlijk door toe, terwijl dat van Noord-Amerika en Europa krimpt. Het vergrotingseffect dat de Mercator-projectie sinds de zestiende eeuw op Europa en Noord-Amerika heeft, heeft in het koloniale tijdperk gediend als basis voor een wereldbeeld; precies die visuele hiërarchie probeert Equal Earth te doorbreken. Door als enige land tegen te stemmen, wees de Verenigde Staten niet alleen een projectiemethode af, maar ook een herverdeling van visuele macht.

Kort na de stemming volgde een nog gespannen episode. Japan was een van de 164 lidstaten die vóór stemde, maar diende vervolgens via diplomatieke kanalen protest in bij de beheerder van de kaartwebsite en eiste een correctie van de kleurgeving van de Koerilen (die Japan de "Noordelijke Territoria" noemt) — deze eilanden kregen op de kaart dezelfde kleur als Rusland.

Volgens ABC News, die de Japanse regeringswoordvoerder Minoru Kihara citeert, bevat de nieuwe kaart "een weergave die op gespannen voet staat met het standpunt van de Japanse regering". Kihara verklaarde tijdens een persconferentie: "Wij hebben via diplomatieke kanalen bij de beheerder van de kaartwebsite protest aangetekend en om correctie van deze weergave verzocht." Hij weigerde bekend te maken wanneer de regering het probleem had opgemerkt, en benadrukte slechts dat Japan "verspreiding van misverstanden over onze grondgebieden en geografische benamingen moet voorkomen".

Het conflict over de Koerilen vindt zijn oorsprong in 1945 — de Sovjet-Unie veroverde de eilandengroep aan het einde van de Tweede Wereldoorlog en verdreef de lokale Japanse bewoners. Momenteel worden de vier eilanden feitelijk door Rusland gecontroleerd, maar zowel Japan als Rusland maken aanspraak op de soevereiniteit. Het conflict laaide onlangs plotseling op toen de Russische president Poetin voor het eerst de betwiste eilanden bezocht. Volgens ABC News ontbood Japan daarop de Russische ambassadeur; premier Takaichi Sanae noemde het bezoek "kwetsend voor de gevoelens van het Japanse volk" en "absoluut onaanvaardbaar", en benadrukte dat deze eilanden "zowel historisch als volgens het internationaal recht een onlosmakelijk deel uitmaken van het Japanse grondgebied". Moskou reageerde dat dergelijke uitspraken "volstrekt onaanvaardbaar" waren en "politiek ongepast, beledigend en juridisch volledig ongegrond".

De tegenstrijdige positie van Japan legt de machtslogica bloot die in het kaarttekenen onvermijdelijk aanwezig is: wiens grenzen erkend worden, wiens verhaal wordt weergegeven en wiens kleur over wiens grondgebied valt, is nooit een louter technische kwestie. Een land kan vóór een "nauwkeuriger" wereldprojectie stemmen en tegelijkertijd eisen dat de kaart zijn claim op betwist grondgebied weerspiegelt — de spanning tussen deze twee houdingen is op zichzelf al een samenvatting van de hedendaagse kaartpolitiek.

Wanneer de VN met een nieuwe projectie de mondiale landverhoudingen opnieuw probeert te tekenen, herschrijft elke visuele wijziging — van de "vergroting" van het Afrikaanse continent tot de kleurgeving van de Koerilen — machtsverhoudingen. De eenzame Amerikaanse tegenstem in de stemmingszaal en de soevereiniteitsangst achter het diplomatieke protest van Tokio wijzen op één en hetzelfde feit: op een kaart is geen enkele centimeter zuiver neutraal.