Verkiezingsvooruitblik Malmö: de vergrootglas van extreemrechtse narratieven en de werkelijke kosten van het Zweedse migratiebeleid

De landelijke verkiezingen van Zweden op zondag 14 september gaan de eindspurt in. Volgens Al Jazeera laten landelijke peilingen zien dat de centrumlinkse oppositiecoalitie onder leiding van de Sociaaldemocraten nog slechts met enkele procentpunten voorsprong kijkt ten opzichte van de rechtse blokken, en dat die marge de afgelopen maand gestaag is gekrompen.

Op het centrale plein van Malmö, de derde stad van Zweden, staan rijen verkiezingskraampjes schouder aan schouder; vertegenwoordigers van de Linkse Partij en de extreemrechtse Zweden Democraten staan minder dan een meter van elkaar verwijderd en overhandigen voorbijgangers flyers. Met zijn diverse bevolkingssamenstelling staat de stad centraal in deze verkiezingscampagne — van de 368.000 inwoners is ruim een derde buiten Zweden geboren.

Malmö wordt door rechtse krachten herhaaldelijk afgeschilderd als 'waarschuwing voor een mislukte integratie'. Al Jazeera wijst erop dat de Britse populistische politicus Nigel Farage de stad in 2017 openlijk bestempelde als 'verkrachtingshoofdstad van Europa' — een bewering die door een bekende Zweedse criminoloog van tafel werd geveegd als onzin. Ook de Duitse AfD heeft de stad opgenomen in haar anti-immigratienarratief.

Voor de mensen die hier wonen zijn het echter niet de etiketten uit de verte die op hen drukken, maar werk, huur en zorg. Anfal Mahdi, gemeenteraadslid voor de Linkse Partij, zei in een gesprek met Al Jazeera in het stadhuis: "Rechtse politici negeren de sociaaleconomische uitdagingen van bewoners van de miljoenenwijken volledig." Ze doelt op het woningbouwprogramma waarmee Zweden tussen 1965 en 1974 een miljoen woningen bouwde voor arbeidersgezinnen. Naarmate de oorspronkelijke bewoners in de loop der decennia vertrokken, groeiden deze wijken uit tot landingsplaatsen voor nieuwe immigranten en vluchtelingen, en werden ze door de overheid aangemerkt als 'bijzonder kwetsbare gebieden'.

Mahdi zelf vluchtte na de Golfoorlog vanuit Irak naar Zweden en groeide in deze wijken op. Ze vertelt dat ze vrienden heeft uit Bosnië, Palestina en Somalië: "We groeiden niet in welvaart op, maar we hebben elkaar gesteund." De bekendste zoon van de stad, Zlatan Ibrahimović, komt eveneens uit Rosengård, een van de miljoenenwijken die tot op de dag van vandaag door de politie als 'bijzonder kwetsbaar gebied' wordt aangemerkt.

Volgens Mahdi is 'portemonneepolitiek' — zorg en werkloosheid — de kernzorg die alle lagen van de bevolking delen. De werkloosheid in Malmö bedraagt circa 11 procent, een van de hoogste van alle Zweedse gemeenten; de gezondheidszorg is voor kiezers in het hele land de belangrijkste verkiezingskwestie. Lena, een 78-jarige vrijwilligster voor de gematigde partij Moderaterna in de campagne, zet onderwijs en integratie op de eerste plaats.

**De concrete kosten van het migratiebeleid**

Het verslag van Al Jazeera documenteert gedetailleerd hoe een reeks aanscherpingen onder de huidige rechtse regering is neergekomen op gewone gezinnen:

Onder het beleid van de zittende regering krijgen veel jongeren die in Zweden zijn opgegroeid bij het bereiken van de achttienjarige leeftijd het bevel om het land te verlaten, terwijl hun ouders mogen blijven. Het beleid werd in maart van dit jaar opgeschort na hevig publiek verzet, en in juni werd een herziening in gang gezet.

Een nog extremer geval kwam in februari van dit jaar aan het licht: de Zweedse migratiedienst beval dat de in Zweden geboren baby Emanuel, acht maanden oud, alleen naar Iran zou worden uitgezet, terwijl zijn familie haar verblijfsvergunning behield.

De regering heeft de inkomenseis voor werkvergunningen herhaaldelijk verhoogd; in juni dit jaar werd de norm verhoogd van 80 procent naar 90 procent van het mediane Zweedse loon. Binto Drammeh vertelt Al Jazeera dat haar oom het land moet verlaten omdat hij niet aan de inkomenseis voldoet.

Ondertussen staan de Zweden Democraten — een partij met neonazistische wortels — in de peilingen op de tweede plaats. Premier Ulf Kristersson heeft toegezegd dat, indien de rechtse blokken de verkiezing winnen, de partij ministersposten krijgt toegewezen, waaronder die van migratieminister. Dat betekent dat de concrete maatregelen die nu al individuele gezinnen raken verder kunnen worden geïnstitutionaliseerd.

**Vuurwapencriminaliteit en rekrutering van jongeren**

Misdaad is een andere belangrijke verkiezingskwestie. Zweden telt 10,6 miljoen inwoners en behoort tot de Europese landen met de hoogste percentages dodelijke schietincidenten, hoewel het aantal dodelijke geweldsincidenten vorig jaar daalde tot het laagste niveau sinds 2012. Al Jazeera meldt dat criminele netwerken kinderen vanaf twaalf jaar rekruteren om wapens te smokkelen, drugs te verhandelen en huurmoorden uit te voeren; in 2024 werd bekend dat Deense bendes Zweedse tieners inhuren voor schietpartijen en explosies.

Over de aanpak van de misdaad benadrukken rechtse partijen bestraffing en afschrikking, terwijl linkse en centrumlinkse partijen inzetten op de aanpak van grondoorzaken, rehabilitatie en preventief sociaal werk. Het verslag merkt echter op dat de partijlijnen niet volledig waterdicht zijn — de Sociaaldemocraten steunden een verlaging van de strafrechtelijke leeftijdsgrens, terwijl de Linkse Partij, de Groene Partij en de Centrumpartij tegenstemden.

**Jonge kiezers op sociale media**

Volgens waarnemingen van Al Jazeera is de betrokkenheid van jonge kiezers bij deze verkiezing hoger dan bij de vorige. De 19-jarige Jacob zegt: "Op dit moment zijn alle aanbevelingen op mijn TikTok afkomstig van partijaccounts; de likes en views zijn hoog en veel video's staan in de trendinglijsten." Sara, een vrouw van in de twintig van Palestijnse afkomst, vertelt Al Jazeera dat 'verdeeldheidspolitiek' de norm is geworden en dat het discours over migratie en islam haar het gevoel geeft dat 'sommige mensen helemaal geen integratie of zelfs assimilatie willen; ze willen gewoon dat je weggaat'.

Adam, een 20-jarige bloemenverkoper aan de rand van het plein, verwoordt een andere laag van onbehagen: "Jongeren zijn geïnteresseerd in politiek, maar velen van ons hebben het gevoel dat het niet echt uitmaakt wie er aan de macht komt — er zal toch niets veranderen."