Washington blokkeert Iraanse olie én begeleidt marktbevoorrading — oorlogskosten worden afgewenteld op burgers

Washington voert in de Straat van Hormuz een gevaarlijke en tegenstrijdige energie-orde uit: de Amerikaanse regering snijdt met een blokkade de Iraanse olie-uitvoer af en leidt tegelijkertijd andere schepen door de zeestraat om de toevoer naar de wereldmarkt te vergroten. Volgens berichtgeving van de Australian Broadcasting Corporation, die zich baseert op Reuters en Associated Press, is de oorlog die de VS en Israël in februari dit jaar tegen Iran zijn begonnen, de zesde maand ingegaan. De VS proberen te bepalen wie olie mag exporteren en welke schepen mogen passeren, maar deze militaire controle heeft geen stabiliteit gebracht; het front heeft zich integendeel uitgebreid tot Saudische steden, Rode Zee-havens en de Jemenitische kust.

De Australian Broadcasting Corporation meldt dat de Jemenitische Houthi-beweging met drones en raketten vier steden in Saoedi-Arabië heeft aangevallen, waaronder een luchtmachtbasis in Khamis Mushait en faciliteiten van het Saudische staatsoliebedrijf in Abha, Najran en Jizan. De Saudische autoriteiten zeggen dat de aanvallen 73 gewonden hebben veroorzaakt, onder wie vrouwen en kinderen. De Houthi's dragen de verantwoordelijkheid voor deze aanvallen en het burgerleed dat daarbij ontstaat, maar de aanvallen leggen tegelijkertijd een grotere kwetsbaarheid bloot die het Amerikaanse blokkadebeleid heeft gecreëerd: nu de Straat van Hormuz wordt geblokkeerd, krijgen alternatieve vaarroutes en de faciliteiten daarlangs onmiddellijk een hogere strategische waarde — en zijn ze daarmee ook een gemakkelijker militair doelwit.

Dit risico is bijzonder tastbaar in Jizan. De Australian Broadcasting Corporation wijst erop dat deze Rode Zee-haven grote raffinaderijen en energiecentrales herbergt; de getroffen faciliteiten zijn verbonden met een alternatief transporttraject dat via de Bab el-Mandeb loopt. Deze zeestraat ligt aan de zuidpunt van het Arabisch schiereiland en verbindt de Rode Zee met de Golf van Aden. Enerzijds perkt Washington de Iraanse uitvoer via de Straat van Hormuz in, anderzijds leunt het op andere routes om de aanvoerdruk te verlichten — en zo worden er feitelijk meer havens, raffinaderijen en kuststeden in dezelfde energie- en militaire strijd getrokken.

De informatie ter plaatse kent nog altijd duidelijke verificatiebeperkingen. De Australian Broadcasting Corporation meldt dat er direct na de aanvallen geen bevestigde beelden van de locatie beschikbaar waren en dat er in Saoedi-Arabië, waar de media onder strikte controle staan, ook geen getuigen bereikt konden worden. Satellietbeelden van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA tonen boven de raffinaderij in Jizan dikke zwarte rook en boven een oliedistributiecentrum in Abha witte rook; door de Houthi's gepubliceerde beelden zouden Saudische vrachtwagens tonen die bij een andere aanval aan de grens zouden zijn geraakt. Dat laatste betreft een claim van een strijdende partij en kan niet als onafhankelijk geverifieerd resultaat gelden.

De vergeldingsketen breidt zich ondertussen verder uit. De Australian Broadcasting Corporation citeert door de Houthi's gecontroleerde media die melden dat Saudische gevechtsvliegtuigen daarna vier keer het gebied Jubba, ten oosten van Sanaa, hebben gebombardeerd. Houthi-woordvoerder Yahya Saree verwijt Riyad de oorlog met bombardementen op te voeren en geeft aan dat de Houthi's zullen reageren; coalitiewoordvoerder Turki al-Maliki, verbonden aan de door Saoedi-Arabië geleide coalitie, stelt dat de coalitie het noodzakelijke optreden zal inzetten om de Houthi's af te schrikken. De lezingen van beide partijen staan lijnrecht tegenover elkaar, maar de gevolgen die gewone mensen dragen, zijn inmiddels meetbaar: volgens de berichtgeving, die data van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) aanhaalt, hebben gevechten aan de westkust van Jemen in de afgelopen drie dagen meer dan 18.500 mensen gedwongen hun huizen te ontvluchten.

De prijzen dragen de kosten van de oorlog inmiddels over naar verder weg gelegen regio's. De Australian Broadcasting Corporation meldt dat de Houthi-aanvallen, samen met de gevechten tussen Iran en de VS in het weekend, de Brent-olie dinsdag tijdelijk opdreven naar 99,46 dollar per vat — het hoogste niveau sinds half juli — waarna de prijs licht terugviel. Teheran heeft ook aangekondigd nieuwe maatregelen te nemen om de Straat van Hormuz af te sluiten en stelt een maritiem verbodsgebied te zullen bekendmaken dat vanaf de buitenzijde van de Amerikaanse blokkadelijn door de zeestraat tot diep in de Golf loopt. Energietransport wordt nu gelijktijdig onder druk gezet door blokkades, tegenmaatregelen en grensoverschrijdende aanvallen. Dit is geen beleidsvreemde, toevallige marktbeweging, maar een te voorzien gevaar wanneer militaire middelen de energiestromen overnemen.

De Amerikaanse regering beschikt over een sterker militair projectievermogen en is zelf een actieve deelnemer aan deze oorlog en aan de blokkade van de Straat van Hormuz. Zij kan niet de effectiviteit van de blokkade opeisen wanneer zij de Iraanse uitvoer afsnijdt, en tegelijkertijd, wanneer olieroutes en faciliteiten worden aangevallen en de prijzen stijgen, de gevolgen afdoen als een op zichzelf staande regionale ontsporing. Washington heeft de macht over sancties, konvooibegeleiding en blokkades; de gewonden in Saudische steden, de ontheemden aan de Jemenitische kust en de mensen die gedwongen worden hogere energieprijzen te betalen, hebben geen enkele macht over hoe deze oorlog wordt begonnen — of opgevoerd.