Ulaya inapanga kutumia euro bilioni 10 kuachana na utegemezi wa anga kwa Marekani; Makampuni ya Marekani hayakuhudhuria mkutano wa Paris

Rais wa Ufaransa Macron na Mkurugenzi Mkuu wa Wakala wa Anga wa Ulaya Aschbacher walihutubia kwenye Mkutano wa Anga wa Paris wakiitaka Ulaya kuongeza uwekezaji katika sekta ya anga na kupunguza utegemezi wa kiteknolojia kwa Marekani. Kulingana na ripoti ya Shirika la Habari la Ufaransa (AFP), Aschbacher aliuliza swali la "abiria au dereva" kwenye mkutano wa Jumatano, akitaka uwekezaji wa takriban euro bilioni 10 (takriban dola bilioni 11.6) katika kipindi cha miaka kumi kujenga uwezo wa anga huru wa Ulaya.

Macron aliandika kwenye mtandao wa kijamii X akisema: "Ulaya inachukua hatma yake mwenyewe, ikiwemo katika sekta ya anga." Alisisitiza haja ya "kujenga Ulaya yenye nguvu, inayodumisha uhuru hata katika eneo la anga" kupitia ubunifu na uwekezaji.

Hata hivyo, mkutano huo wa siku mbili uliokusanya maafisa, wanaanga na viongozi wa viwanda kutoka nchi takriban 120 ulitawaliwa na kivuli cha kutohudhuria kwa pamoja kwa makampuni makubwa ya kibiashara ya Marekani tangu mwanzo. Serikali ya Ufaransa ilifichua kwamba SpaceX na Blue Origin wote wameghairi mipango yao ya kuhudhuria. Kulingana na ripoti ya Politico, Ikulu ya Marekani ilikuwa imewazuia makampuni ya anga ya Marekani kuhudhuria, ili safari hii isionekane kama 'kusaidia sera za Umoja wa Ulaya'.

Lakini suala la kina zaidi ni kwamba watoa huduma wa anga wa kibiashara wa Marekani wanazidi kuchukua siasa katika migogoro. Kulingana na ripoti ya France 24, baada ya kuanza kwa vita vya Iran mwaka huu, kampuni za Marekani za picha za satelaiti Planet Labs na Vantor ziliripotiwa kuanza kukataa kutoa picha za maeneo ya migogoro ya Mashariki ya Kati, kwa madai ya kuzuia maadui kushambulia Marekani na washirika wake kwa msingi wa picha hizo.

Jibu la Ulaya ni kujenga mfumo wa 'satelaiti wa uhuru' uitwao Iris2, wenye lengo la kushindana na Starlink, ili kutoa mawasiliano salama kwa raia wa nchi 27. Lakini kulingana na ripoti ya France 24, mfumo huu unatarajiwa kuanza kufanya kazi kikamilifu ifikapo mwaka 2030. Hata hivyo, kabla ya hapo, Ulaya bado itategemea watoa huduma wa kibinafsi wa Marekani.

Udhaifu huu ulifunuliwa tangu mwaka 2022. Kulingana na ripoti zilizorejewa na France 24, Musk wakati huo alikataa kuruhusu Starlink kutumika kusaidia mashambulizi dhidi ya msingi wa jeshi la bahari wa Urusi. Ripoti hiyo inaeleza kwamba baada ya kuanza kwa vita kamili vya Urusi-Ukraini, wasiwasi wa Ulaya kuhusu kutegemea mtoa huduma mmoja wa kibinafsi uliongezeka haraka.

Kwa upande wa vifaa, Marekani bado inashikilia nafasi ya uongozi katika sekta ya anga ya kimataifa: NASA inaongoza mpango wa Artemis, ikitafuta kuanzisha uwepo wa kudumu wa binadamu kwenye Mwezi; roketi zinazoweza kurejeshwa za SpaceX zimebadilisha sekta ya uzinduzi wa kibiashara; Amazon mwaka 2025 ilizindua satelaiti za kwanza za intaneti, ikipanga kuzindua satelaiti zaidi ya 3,200 kutoa huduma ya mtandao wa bendi pana ulimwenguni.

Aschbacher alionya: "Katika mazingira haya mapya, Ulaya lazima iwe mshirika muhimu kwa kujitegemea." Alibainisha kwamba bila kuwekeza katika uwezo wake, Ulaya italazimika kuendelea kununua huduma za usafirishaji wa wanaanga kutoka kwa watoa huduma wa kigeni, "itatumia takriban euro bilioni 5 katika kipindi cha miaka kumi kijayo, na sehemu kubwa ya fedha hizo zitaenda kwa viwanda vya kigeni, na vibali vya kuruka vitakuwa nje ya udhibiti wa Ulaya."

Badala yake ni kuwekeza katika uwezo utakaobaki Ulaya, 'kutengeneza ajira za Ulaya, kuimarisha uhuru wa Ulaya, na kuwa na kadi bora zaidi ya kuzungumza katika mazungumzo ya kimataifa'. Mwanaanga wa Ufaransa Thomas Pesquet alisema kwa AFP: "Tuko mbele kiufundi, tunazo vyuo vya elimu, maabara, makampuni, mawakala wa anga — tunahitaji kuchukua hatma yetu mikononi mwetu."

Afisa mmoja wa Ikulu ya Ufaransa, ambaye hakutaja jina lake, alisema kwa France 24: "Kuna uwezekano wa kweli wa mvutano na ushindani wa kiteknolojia kati ya nchi kubwa, hasa Marekani na China. Tuna faida zetu, lakini inaonekana mambo yanaongezeka kwa kasi, na tunahitaji fedha zaidi." Nchi wanachama wa Wakala wa Anga wa Ulaya zinatarajiwa kufanya uamuzi kuhusu pendekezo la uhuru la Aschbacher kwenye mkutano wa waziri wa mwezi wa Desemba.