Waasi wa Houthi Wanateka Bandari ya Mocha: Mstari wa Ulinzi wa Muungano Unavunjika, Kushindwa kwa Uingiliaji wa Magharibi, na Mshtuko wa Usafirishaji wa Kimataifa

Waasi wa Houthi wa Yemen waliteka mji wa bandari ya Mocha siku ya Alhamisi wiki hii (tarehe 10 Septemba), na kupoteza kwa eneo hili la kimkakati kunaashiria kuvunjika kwa mstari mkubwa wa vita wa Muungano wa Saudia kwenye mwambao wa Bahari ya Shamu. Kulingana na ripoti ya Al Jazeera, tangu tarehe 3 Septemba, Waasi wa Houthi wamezindua mashambulizi ya pamoja kutoka maeneo matatu — magharibi mwa Taiz, kusini mwa Hodeida, na Mocha — na ndani ya wiki moja wamefanikiwa kuuteka mji huu ambao ndio bandari ya mwisho iliyokuwa chini ya udhibiti kamili wa serikali inayotambuliwa kimataifa.

Mhariri wa masuala ya Yemen katika Al Jazeera, Ahmad Sharfi, katika ripoti yake alibainisha kuwa mageuzi muhimu yalitokea asubuhi na mapema mjini Mocha — vikosi vya 'Majeshi ya Upinzani wa Kitaifa' vilivyoongozwa na Tamim Salehe, mtoto wa kaka wa rais wa zamani Ali Abdallah Salehe, viliondoka wakati wa mapigano makali. Sharfi alisema Waasi wa Houthi 'walichukua udhibiti wa mji baada ya Majeshi ya Upinzani wa Kitaifa kujiondoa alfajiri ya leo na kuelekea Mocha.' Sababu hasa za kujiondoka zinabaki kutofahamika — 'iwe ni kupanga upya, ni sababu za kijeshi, au ni kushindwa kustahimili mpangilio wa kijeshi wa Houthi, bado haijabainika.' Vikosi hivi ni sehemu muhimu ya serikali inayotambuliwa kimataifa inayoungwa mkono na Saudia. Kulingana na mwandishi wa habari wa kituo hicho hicho, Maha Ali, Salehe alitoa amri kwa vikosi kufanya 'kujiondoa na kupanga upya kwa kimkakati' ili kubadilishana na maendeleo ya Houthi katika msimamo wa al-Waziyah na Mawza, na kuelekeza kuanzishwa kwa vituo vya uongozi mbadala.

Mahali pa Mocha kijiografia panafanya kupoteza kwake kuwa na athari za kimataifa. Mji huu uko kilomita takriban 75 kutoka mlango wa Bab el-Mandeb — hulegezwa kwa Kiarabu 'Lango la Machozi.' Njia hii nyembamba ya maji inaunganisha Bahari ya Shamu na Ghuba ya Aden, na ni njia muhimu ya mafuta ghafi na mafuta ya tani za Ghuba kupitia mfereji wa Suez kuelekea Bahari ya Mediteranea, na pia kwa bidhaa za Asia na usafirishaji wa mafuta ya Urusi. Uchambuzi wa Al Jazeera unaeleza kuwa kudhibiti Mocha kunaweza kumpa Houthi 'uwezo wa kuzuia' katika mlango wa Bab el-Mandeb. Reuters, ikinukuu vyanzo vinne visivyojulikana, ilisema Waasi wa Houthi pia wanashambulia Visiwa vya Hanish vyenye umuhimu wa kimkakati katika Bahari ya Shamu, na kupanua zaidi mstari wa vita wa baharini.

Gharama ya kibinadamu ya vita bado inaendelea kujilimbikiza kwa Wenyemanji wa kawaida. Al Jazeera iliripoti kwamba katika kipindi cha wiki mbili zilizopita, mapigano katika mikoa ya Taiz na Hodeida yamesababisha zaidi ya watu 20,000 kufukuzwa makazi yao; mamia ya wanawake na watoto wameondolewa kutoka Mocha, wakienda kwa hifadhi katika mikoa ya Lahij na Aden chini ya udhibiti wa serikali inayoungwa mkono na Saudia. Sharfi alisema: 'Kumeshuhudiwa mkondo mkubwa wa kufukuzwa makazi kuelekea Zabara na Aden kutoka maeneo ya kusini mwa Hodeida na Mocha.'

Kukabiliana na mzunguko huu wa kijeshi, Wizara ya Mambo ya Kigeni, Jumuiya ya Madola na Maendeleo ya Uingereza ilitoa taarifa, ikisema 'Waasi wa Houthi wanabeba jukumu zima la janga hili,' na kuwahimiza 'kusimamisha mara moja mashambulizi na hatua za kuzidisha.' Mchambuzi wa sera za ulinzi Wolfgang Pusztay aliiambia Al Jazeera: 'Hii ni nukta muhimu katika vita. Inaweza kusababisha kuvunjika kwa majeshi ya serikali ya kuseni kwa ukamilifu.' Aliongeza: 'Bandari ya Mocha ndio bandari ya mwisho iliyokuwa chini ya udhibiti kamili wa serikali inayotambuliwa kimataifa.'

Kuanguka kwa Mocha kumeibua tena kutolingana kwa ndani kwa vita hivi vilivyoongozwa na Saudia na kukubaliwa kwa muda mrefu na Magharibi kimyakimya: mbele ya faida za Muungano zilizojengwa na uwezo wa mashambulizi ya anga, silaha, na kutambuliwa kwa kidiplomasia zinazotolewa na Magharibi, Waasi wa Houthi kwa kutumia hamu ya ardhini na uratibu wa mhimili watatu walifanikiwa ndani ya siku chache kuteka bandari ya mwisho ya kimkakati kwenye mwambao wa Bhari ya Shamu. Wakati taarifa ya London inaweka jukumu zima kwa Waasi wa Houthi, mamia ya wanawake na watoto waliolazimika kuhamia kutoka Mocha hadi Aden, pamoja na zaidi ya watu 20,000 waliofukuzwa makazi wapya kutoka Hodeida na Taiz, wametengwa kimfumo kutoka kwa mtazamo wa hadithi za Magharibi.