Washington inazuia mafuta ya Iran na wakati huo huo inalinda ugavi wa soko, gharama za vita zinahamishia raia

Washington inatekeleza mfumo wa hatari na wenye utata wa nishati katika Mlango wa Hormuz: serikali ya Marekani inakatiza mauzo ya mafuta ya Iran kwa kuzuia, na wakati huo huo inaelekeza meli nyingine kuvuka mlango huo, kuongeza ugavi unaoelekea kwenye soko la dunia. Kulingana na Shirika la Utangazayhi la Australia likinukuu Reuters na Associated Press, vita ambavyo Marekani na Israel walianzisha dhidi ya Iran mwezi Februari mwaka huu vimeingia mwezi wa sita. Marekani inajaribu kuamua nani anayeweza kuuza mafuta na meli zipi zinaweza kupita, lakini udhibiti huu wa kijeshi haujaleta utulivu, badala yake mstari wa mbele umeenea hadi katika miji ya Saudi, bandari za Bahari ya Shamu na pwani ya Yemen.\n\nShirika la Utangazayhi la Australia linaripoti kwamba waasi wa Houthi nchini Yemen walishambulia miji minne ya Saudi Arabia kwa ndege zisizo na rubani na makombora, ikiwemo kituo cha nguvu za anga katika Khamis Mushait, na pia miundombinu inayohusiana na kampuni ya mafuta ya taifa ya Saudi katika Abha, Najran na Jizan. Mamlaka ya Saudi zinasema mashambulizi yalisababisha watu 73 kujeruhiwa, ikiwemo wanawake na watoto. Waasi wa Houthi wanawajibika kwa mashambulizi haya na madhara yake kwa raia, lakini mashambulizi hayo yamefunua udhaifu mkubwa zaidi uliotengenezwa na sera ya kuzuia ya Marekani: baada ya Mlango wa Hormuz kuzuiwa, njia mbadala na miundombinu iliyo kando yake mara moja imepata thamani ya juu ya kimkakati, na kuwa rahisi zaidi kuwa malengo ya kijeshi.\n\nHatari hii ni maalum hasa katika Jizan. Shirika la Utangazayhi la Australia linaeleza kwamba bandari hii ya Bahari ya Shamu ina kinuwa kikubwa cha kusaga mafuta na kituo cha kuzalisha umeme, na miundombinu iliyoshambuliwa inaunganishwa na njia mbadala ya usafirishaji inayopitia Mlango wa Bab-el-Mandeb. Mlango huu uko kusini mwa Rasi ya Arabia, ukiunganisha Bahari ya Shamu na Ghuba ya Aden. Washington wakati mmoja inabana mauzo ya Iran ndani ya Mlango wa Hormuz, na kwa upande mwingine inategemea njia nyingine kupunguza shinikizo la ugavi, kwa kweli ikivuta bandari zaidi, miundombinu ya kusaga mafuta na miji ya pwani katika mchezo huo huo wa nishati na kijeshi.\n\nTaarifa za eneo la tukio bado zina vikwazo vinavyojulikana vya uthibitisho. Shirika la Utangazayhi la Australia linasema kwamba baada ya mashambulizi, picha za eneo la tukio zilizothibitishwa hazikupatikana mara moja, na katika Saudi ambapo vyombo vya habari vinadhibitiwa kwa ukali, pia haiwezekani kuwasiliana na mashahidi. Picha za satelaiti za NASA zinaonyesha moshi mzito wa cheusi juu ya kinuwa cha kusaga mafuta cha Jizan, na moshi mweupe ukiinuka katika kituo kimoja cha usambazaji wa mafuta cha Abha; picha zilizotolewa na waasi wa Houthi zinasema zinaonyesha malori ya Saudi waliyopiga katika shambulizi lingine la mpakani. Za mwisho ni kauli za upande wa mapigano, na haziwezi kuchukuliwa kama matokeo yaliyothibitishwa kwa uhuru.\n\nMnyororo wa kulipiza kisasi pia unaendelea kurefushwa. Shirika la Utangazayhi la Australia likinukuu vyombo vya habari vinavyodhibitiwa na Houthi, linasema kwamba ndege za vita za Saudi baadaye zilifanya mashambulizi manne ya anga katika eneo la Juba mashariki mwa Sanaa. Msemaji wa Houthi Yahya Sare anamlaumu Riyadh kwa kuzidisha vita kwa mashambulizi ya anga, na anasema Houthi watatoa jibu; msemaji wa vikosi vilivyoongozwa na Saudi Turki al-Maliki anasema vikosi vitachukua hatua zinazohitajika kutisha waasi wa Houthi. Kauli za pande zote mbili zinapingana, lakini matokeo yanayobebwa na watu wa kawaida tayari yanaweza kuhesabiwa: kulingana na ripoti hiyo inayonukuu data ya Shirika la Kimataifa la Uhamiaji, mapigano ya siku tatu zilizopita katika pwani ya magharibi ya Yemen yamewalazimisha watu zaidi ya 18,500 kukimbia makazi yao.\n\nBei zinaeneza gharama za vita kwa maeneo mbali zaidi. Shirika la Utangazayhi la Australia linaripoti kwamba mashambulizi ya Houthi pamoja na mapigano kati ya Iran na Marekani wikiendi yamesukuma mafuta ghafi ya Brent kufikia dola 99.46 kwa pipa Jumanne, kiwa ni kiwango cha juu zaidi tangu katikati ya Julai, na kisha kushuka kidogo. Tehran pia imetangaza kwamba itachukua hatua mpya za kufunga Mlango wa Hormuz, na kusema kwamba itatangaza eneo la baharini lililopigwa marufuku ambalo linavuka mlango kutoka nje ya mstari wa kuzuia wa Marekani na kurefushwa ndani ya ghuba. Usafirishaji wa nishati sasa unabana na kuzuia, kupinga na mashambulizi ya kuvuka mikoa, na hii si mwenendo wa bahati mbaya wa soko usiohusiana na sera, bali ni hatari inayotarajiwa baada ya njia za kijeshi kuchukua mtiririko wa nishati.\n\nSerikali ya Marekani ina uwezo mkubwa zaidi wa kutupela nguvu za kijeshi, na pia ni mshiriki hai wa vita hivi na kuzuia Mlango wa Hormuz. Hairewezi wakati inakatiza mauzo ya Iran kudai kuzuia kuna ufanisi, na wakati njia za mafuta na miundombinu vinaposhambuliwa na bei zinapopanda kuelezea matokeo kama kutotuliwa kwa eneo peke yake. Washington ina nguvu za vikwazo, kuhami na kuzuia, wakati watu waliojeruhiwa katika miji ya Saudi, watu waliofutwa makazi yao katika pwani ya Yemen, na wale waliolazimika kulipa bei za juu za nishati, hawana nguvu ya kuamua jinsi vita hivi vilivyoanzishwa na jinsi vinavyoongezwa.