Çin'in elektrikli iki/üç tekerlekli araçların Afrika'ya ihracatı ilk yarıyılda yüzde 60 artarak 114,6 milyon dolara ulaştı

Çin'in elektrikli iki ve üç tekerlekli araçlarının Afrika'ya ihracatı 2026 yılının ilk yarısında yıllık bazda yaklaşık yüzde 60 artarak toplam 114,6 milyon dolara ulaştı. Ancak bu rakamın arkasında, Afrika kıtasının elektrifikasyon sürecindeki yüksek dengesizlik yatıyor: Kuzey Afrika, Çin üretimi tam araçları tüketim pazarı olarak emerken, Sahra-altı Afrika yatırım yoğun ticari filo pazarı olarak konumlandırılıyor; sektörün dışa bağımlılıktan kurtulup kurtulamayacağını belirleyecek çekirdek bileşenler — motor, kontrol üniteleri ve pil hücreleri — hâlâ ağırlıklı olarak Çin'den ithal ediliyor.

Africanews'in haberine göre, bu yılın ilk yarısında Afrika'nın Çin'den ithal ettiği elektrikli motosiklet ve üç tekerlekli araçlar yıllık yaklaşık yüzde 60 artarak toplam 114,6 milyon dolara ulaştı. Fas 80.188 araç ve 21,7 milyon dolarlık ithalat hacmiyle başı çekerken, Mısır ve Cezayir onu takip ediyor; Sahra-altı Afrika'da ise Güney Afrika 19.635 araç ve 6,9 milyon dolarlık ithalat hacmiyle önde.

Africanews, bağımsız elektrikli iki/üç tekerlekli araç uzmanı Peter Kossakowski'nin analizine atıfta bulunarak bu artışın iki tamamen farklı pazarı yansıttığını belirtti. Kossakowski Africanews'e yaptığı açıklamada, "Kuzey Afrika'da Çin'den ithal edilen araçlar ağırlıklı olarak tüketicilerin işe gidiş gelişi ve kısa mesafeli ulaşım için kullandığı elektrikli scooter ve hafif motosikletler" dedi. Doğu ve Batı Afrika'da ise motosikletler daha çok ticari varlık niteliğinde; sürücüler yolcu ve yük taşımacılığı için günde 150 kilometreye kadar yol yapabiliyor.

Sermaye ikincisine akıyor. Afrika'nın en büyük elektrikli iki tekerlekli araç şirketi Spiro, son bir yılda 348 milyon doların üzerinde yatırım aldı; diğer şirketler ise hedef kitlesi motosiklet taksileri ve teslimat sürücüleri olan yerel montaj, batarya değişimi ve şarj ağlarına yatırım yapıyor. African Tech Futures Lab konuk araştırmacısı Tom Courtright Africanews'e yaptığı açıklamada, Çinli üreticilerin Doğu ve Batı Afrika'da kullanılan birçok elektrikli motosikleti tedarik ettiğini, ancak yerel şirketlerin bu araçları ticari kullanıma uygun şekilde yeniden tasarladığını ve enerji altyapısını işlettiğini söyledi.

Elektrifikasyon bazı ülkelerde ölçek kazanmış durumda. Africanews, Courtright'ın tahminine atıfta bulunarak geçen yıl elektrikli motosikletlerin Uganda'da motosiklet satışlarının yaklaşık yüzde 20'sini, Kenya'da ise yaklaşık yüzde 15'ini oluşturduğunu bildirdi. Courtright, kapsamlı bir elektrifikasyonun Uganda'da yaklaşık 600 milyon dolarlık, Kenya'da ise 600 milyon ile 800 milyon dolar arasında yakıt ithalatını ikame edebileceğini öngörüyor.

Ancak bu dönüşümün yarattığı yerel katma değer oldukça sınırlı. Doğu ve Batı Afrika'da sektör hâlâ ithal bileşenlerin montajına dayanıyor; yerel üretim koltuk, ayak dayanağı ve metal şasi gibi daha basit parçalara yoğunlaşıyor. Motor, kontrol üniteleri ve pil hücreleri hâlâ ağırlıklı olarak ithalata bağımlı; yerel pil üretimi henüz ölçek oluşturmuş değil.

Daha yapısal engeller batarya değişim ekosisteminin parçalanmış yapısından kaynaklanıyor. Africanews'in haberine göre, çok sayıda operatör yaygın biçimde özel pil, konnektör ve yazılım kullanıyor; sürücüler pilleri ağlar arasında kullanamıyor, bu da yerel pil üretiminin ölçeklenmesini zorlaştırıyor. Kossakowski açıkça şunları söyledi: "Batarya değişimi, kapalı sistemler kurarak menzil sorununu çözdü, ancak şimdi üretim ölçeğini ve pil artık değerini sınırlayarak sektöre çifte bedel ödetiyor."

Kossakowski Africanews'e yaptığı ek açıklamada, Çin gümrük verilerinin bir ülkeye giren araçları saydığını ve bunun yerel tescil edilmiş ya da fiilen kullanılan araçları mutlaka yansıtmadığını belirtti; Sahra-altı bölgede Afrika'nın daha büyük rekabet avantajı belki de yüksek yoğunluklu ticari motosikletlerin etrafında oluşan — batarya değişimi, finansman ve satış sonrası hizmetleri kapsayan — tedarik zincirinde kademeli olarak inşa ediliyor olabilir.

Courtright ise Africanews'e yaptığı açıklamada, dönüşümün sürdürülebilirliğinin erişilebilir finansman, güvenilir elektrik, şarj ve batarya değişim altyapısı, öngörülebilir devlet politikaları ve pazarlar arası standardizasyon derecesine bağlı olduğunu söyledi. Ona göre elektrikli motosikletler genel motosiklet pazarını büyütmekten çok ikame etme eğiliminde olacak, ancak daha düşük işletme ve bakım maliyetleri toplam talebi yaklaşık yüzde 20 artırabilir.