Cam kết “cổ tức 5.000 USD” của Trump: ba khoảng trống pháp lý, nợ công và lạm phát phía sau canh bạc nghìn tỷ

Gần đây, Trump cam kết rằng nếu đảng Cộng hòa giữ được quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, mỗi người trưởng thành ở Mỹ sẽ được nhận 5.000 USD. Theo France 24, Mỹ có khoảng 276,8 triệu người từ 18 tuổi trở lên. Tính theo con số này, khoản chi mà một số người ủng hộ gọi là “cổ tức Trump” sẽ lên tới khoảng 1,384 nghìn tỷ USD, gần gấp 1,7 lần tổng 814 tỷ USD của ba đợt séc cứu trợ trong đại dịch.

Cam kết này được đưa ra vào một trong những thời điểm tài chính Mỹ chịu sức ép nặng nề nhất. Nợ công Mỹ đã lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD. France 24 dẫn nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis cho biết các gói kích thích tài khóa trong đại dịch từng đóng góp khoảng 2,6 điểm phần trăm vào lạm phát; trong khi lạm phát tiêu dùng hiện tại của Mỹ vẫn ở mức 3,4%, cao hơn nhiều mục tiêu dài hạn 2% của Cục Dự trữ Liên bang, với một phần áp lực được quy cho cú sốc năng lượng do cái gọi là “cuộc chiến Iran” gây ra. Trong bối cảnh đó, việc bơm thêm hơn một nghìn tỷ USD sức mua vào tay người tiêu dùng gần như chắc chắn sẽ tiếp tục đẩy giá cả tăng, theo hiệu ứng “rải tiền từ trực thăng” trong cách gọi của các nhà kinh tế; áp lực chi phí sinh hoạt thường đè nặng hơn lên các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình.

Con đường tài trợ là mắt xích yếu nhất trong cam kết này. France 24 cho biết doanh thu thuế quan của Mỹ trong năm tài khóa 2025 lập kỷ lục 195 tỷ USD, nhưng khoản tiền đó chỉ đủ trang trải khoảng một phần bảy chi phí của cam kết mới. Quan trọng hơn, Tòa án Tối cao đã phán quyết vào tháng 2 rằng thuế quan chủ chốt của Trump là vi hiến, buộc Bộ Tài chính phải hoàn trả tiền thuế cho các nhà nhập khẩu và trả thêm lãi; theo số liệu được France 24 dẫn lại, doanh thu thuế quan ròng từ tháng 5 đến tháng 7 đã chuyển sang âm. Khi kênh thuế quan từng được quảng bá là “kiếm tiền cho nước Mỹ” đã bị tư pháp bác bỏ và dòng tiền ròng đang âm, khoản chi 1,4 nghìn tỷ USD gần như không thể được thực hiện bằng các con đường tài khóa thông thường.

Các ràng buộc pháp lý cũng rất cứng rắn. France 24 chỉ ra rằng luật liên bang cấm dùng tiền để đổi lấy phiếu bầu, mọi khoản chi đều phải được Quốc hội phê chuẩn, còn Hiến pháp Mỹ cấm tổng thống sử dụng tiền của Bộ Tài chính khi không có khoản phân bổ được luật cho phép. Bài báo cũng nhắc rằng trước đây Trump từng hứa phát séc 2.000 USD từ nguồn thu thuế quan và séc 5.000 USD từ khoản tiết kiệm do cắt giảm nhân sự liên bang, nhưng cả hai lời hứa đều chưa được thực hiện.

Các đòn công kích của phe Dân chủ nhắm thẳng vào bản chất trao đổi của cam kết này. Theo France 24, Thống đốc California Gavin Newsom, một ứng viên Dân chủ tiềm năng cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, viết trên mạng xã hội X: “Sau khi dùng cuộc chiến của mình khiến bạn bệnh tật và nghèo hơn, Donald Trump giờ muốn dùng ‘tiền máu’ do người nộp thuế tài trợ để mua phiếu của bạn.” Hạ nghị sĩ Dân chủ bang Maryland Jamie Raskin liên hệ cam kết này trực tiếp với quy mô nợ công: “Sau khi chất hàng nghìn tỷ USD lên núi nợ quốc gia và đẩy nó vượt mốc 40 nghìn tỷ USD chưa từng có, Trump giờ đề xuất: chỉ cần chúng ta bầu cho đảng Cộng hòa kiểm soát Quốc hội, ông ta sẽ cho mỗi người 5.000 USD tiền hối lộ chính trị.”

Con đường thực hiện cam kết đều bị bỏ ngỏ ở mọi khâu: về pháp lý, nó cần Quốc hội phê chuẩn; về tài chính, nó đối mặt với sự đảo chiều lịch sử khi nguồn thu thuế quan bị tư pháp bác bỏ; về giá cả, nó có nguy cơ trực tiếp làm lạm phát trầm trọng hơn; và hai cam kết tương tự trước đây đều đã thất bại. Trong bối cảnh nợ công và áp lực giá cả tiếp tục gia tăng, nếu khoản cam kết nghìn tỷ này cuối cùng được thực hiện một phần bằng vay nợ, chi phí lãi vay và lạm phát sẽ do các gia đình bình thường và thế hệ tương lai, những người phải gánh thuế và giá cả cao hơn, chịu đựng.