Hai mươi bang Hoa Kỳ liên hợp kiện chính quyền Trump vì bãi bỏ các điều khoản bảo vệ cốt lõi của Đạo luật Loài nguy cấp

Theo đưa tin của hãng Al Jazeera, các tổng chưởng lý của hai mươi bang do đảng Dân chủ lãnh đạo cùng Thủ đô Washington đã đệ trình hai vụ kiện vào ngày thứ Tư, cáo buộc chính quyền Trump thông qua quy tắc cuối cùng ban hành chưa đầy hai tháng trước đó, nhằm bãi bỏ trái phép các biện pháp bảo vệ mang tính biểu tượng đối với các loài nguy cấp.

Tổng chưởng lý bang Washington Nick Brown phát biểu tại buổi họp báo: "Chính quyền Trump đang cố gắng làm suy yếu chính bản thân đạo luật, ý chí của Quốc hội, và mong muốn bảo vệ các loài nguy cấp của đa số người dân Mỹ." Ông tiếp tục: "Thái độ của chính quyền này đối với đất đai, đối với nguồn nước không phải là giữ gìn, mà là cướp bóc."

Mũi giáo của các vụ kiện nhắm thẳng vào quy tắc cuối cùng mà Bộ Nội vụ và Bộ Thương mại mới ban hành. Quy tắc mới thu hẹp định nghĩa về từ "gây hại" trong Đạo luật Loài nguy cấp năm 1973. Theo quy tắc mới, chỉ cần các hoạt động liên quan không nhằm "trực tiếp và cố ý" vào một loài động vật cụ thể, thì các hoạt động như khai thác mỏ và khoan dầu có thể được triển khai trong môi trường sống của các loài nguy cấp. Phía nguyên đơn cho rằng, cách làm này là một "bước ngoặt có mức độ đáng kinh ngạc", tước đi sự che chở mà các loài vốn được hưởng thông qua bảo vệ môi trường sống trong thời gian dài.

Vụ kiện thứ hai thách thức hai quy tắc khác: một là bãi bỏ các biện pháp bảo vệ rộng rãi đối với các loài mới được xếp vào diện bị đe dọa, trừ khi Cục Cá và Động vật hoang dã Hoa Kỳ ban hành quy tắc riêng cho từng loài; hai là yêu cầu chính phủ phải cân nhắc ý kiến phản đối của các doanh nghiệp tư nhân trước khi phân định "môi trường sống trọng yếu". Các bang cáo buộc rằng, những sửa đổi này khiến mức bảo vệ thực tế mà các loài nguy cấp nhận được thấp hơn tiêu chuẩn mà Quốc hội đã thiết lập trong luật.

Đạo luật Loài nguy cấp năm 1973 được nhìn nhận rộng rãi là đạo luật nền tảng của công tác bảo tồn thiên nhiên tại Hoa Kỳ, và từ lâu được xác nhận là đã giúp phục hồi quần thể các loài như đại bàng đầu trắng, gấu xám và cá voi lưng gù. Tuy nhiên, trong chiến dịch tái đắc cử năm 2024, ông Trump đã lấy khẩu hiệu "Drill, baby, drill" (Khoan đi, khoan mạnh vào), cam kết mở cửa nhiều đất đai được bảo vệ hơn cho việc thăm dò dầu mỏ và phát triển tư nhân. Tổng chưởng lý bang California Rob Bonta nêu trong một tuyên bố: "Bảo vệ động vật hoang dã và môi trường của chúng ta, chính là bảo vệ tương lai của chúng ta. Tuy nhiên, Tổng thống Trump dường như chỉ quan tâm đến bản thân ông ấy và những người bạn trong giới công nghiệp." Trước đó, các tổ chức bảo vệ môi trường cũng đã đệ đơn kiện riêng về những thay đổi quy định này.

Chính quyền Trump lại lập luận rằng, các biện pháp bảo vệ môi trường hiện hành đã "đi quá xa", và cáo buộc các bang đang cố duy trì "sự lạm quyền trong quản lý" vượt ngoài ý chí ban đầu mà Quốc hội đặt ra trong luật. Theo hãng Reuters dẫn lời người phát ngôn Bộ Nội vụ: "Nhiệm vụ của các cơ quan liên bang là trung thành thực thi các điều khoản của Đạo luật Loài nguy cấp, chứ không phải mở rộng phạm vi áp dụng của nó thông qua các cách diễn giải mà các tổ chức vận động ưa thích."

Kết quả của các vụ kiện vẫn chưa chắc chắn, tòa án liên bang sẽ cân nhắc như thế nào giữa ý chí ban đầu của Quốc hội trong luật và cách giải thích hẹp về từ "gây hại" của cơ quan hành pháp vẫn còn phải chờ đợi. Những người chỉ trích lo ngại rằng, việc chính quyền Trump cắt giảm mạnh mẽ các quy định về môi trường có thể gây ra những thay đổi không thể đảo ngược, đẩy các loài đến bờ vực tuyệt chủng.