Hiệp định sông Hằng bước vào đếm ngược gia hạn, chương trình nghị sự thăm Ấn Độ của Thủ tướng Bangladesh phơi bày khoảng cách quyền lực mang tính cấu trúc

Theo tờ The Hindu ngày 9 đưa tin, Thủ tướng Bangladesh Tariq Rahman mong muốn thực hiện một chuyến thăm song phương tới New Delhi vào tháng 11 hoặc đầu tháng 12, song để chuyến thăm thành hiện thực, trước hết cần giải quyết một vấn đề chính trị: liệu ông có thể mang về trước công luận trong nước một "kết quả thực chất có thể đem về nhà" hay không. Một nguồn tin ngoại giao Bangladesh cho tờ báo này biết rằng Rahman "rất nóng lòng sớm thực hiện chuyến đi", nhưng vẫn lo ngại liệu chương trình nghị sự có thể hiện thực hóa hay không.

Cốt lõi của chương trình nghị sự này là một hiệp định sẽ hết hạn vào cuối năm nay. Hiệp định sông Hằng ký năm 1996 đã vận hành trơn tru suốt 30 năm, được các quan chức phía Bangladesh gọi là "thành tích liên tục của ngoại giao song phương". Phía Bangladesh cảnh báo rõ ràng: nếu không thể gia hạn trước cuối năm, sẽ "tác động tiêu cực đến quan hệ song phương". Tuy nhiên, môi trường chính trị tại New Delhi đang khiến sự cấp bách này trở nên phức tạp. Báo cáo chỉ ra rằng nghị sĩ Sanjay Jha thuộc Đảng Nhân dân (Liên minh) (JD(U)) - thành viên liên minh cầm quyền Ấn Độ - đã bắt đầu công khai phản đối việc gia hạn, với lý do hiệp định "không có lợi cho Bihar". Quan chức phía Bangladesh thẳng thắn cho rằng sự trì hoãn chỉ "khuyến khích những người chỉ trích như vậy đứng ra lên tiếng".

Ngoài vấn đề sông Hằng, phía Bangladesh còn đang chờ một nhóm vấn đề khác được hiện thực hóa: khôi phục toàn diện dịch vụ thị thực, dỡ bỏ các hạn chế thương mại áp dụng trong thời kỳ chính phủ lâm thời trước, mở lại các cửa khẩu đường bộ, và nhận hỗ trợ trong lĩnh vực năng lượng. Bangladesh đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng nghiêm trọng, các quan chức liên quan cho biết, "nếu Ấn Độ có thể hỗ trợ Bangladesh ứng phó thách thức này, đó sẽ là một biện pháp xây dựng lòng tin".

Bản chương trình nghị sự này phác họa một nhịp độ bất đối xứng: quốc gia láng giềng nhỏ hơn phải khôi phục các đãi ngộ bình thường đã bị treo với quốc gia láng giềng lớn hơn, quyền chủ động nằm trong tay New Delhi. Báo cáo chỉ ra rằng phía Bangladesh có ý định tách riêng "các vấn đề thương mại và lãnh sự" với các vấn đề "chính trị cứng" - trong đó nổi bật nhất là việc cựu Thủ tướng bị phế truất Sheikh Hasina liên tục lưu trú tại Ấn Độ từ năm 2024 đến nay. Phía Bangladesh bày tỏ hài lòng trước việc Ấn Độ gần đây ngăn chặn các thành viên và người ủng hộ đảng của Hasina tổ chức họp báo trên lãnh thổ Ấn Độ, gọi đó là "tín hiệu mang tính xây dựng mà Ấn Độ phát đi, chúng tôi đã ghi nhận". Bản thân phát biểu này ngụ ý rằng nơi ở và không gian hoạt động của Hasina, trong mắt phía Bangladesh, cấu thành một đòn bẩy không cần nói cũng hiểu trong tay New Delhi.

Báo cáo đồng thời chỉ ra rằng phía Bangladesh phủ nhận việc Rahman vắng mặt tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS gần đây tổ chức ở New Delhi là né tránh Ấn Độ, đồng thời nhấn mạnh rằng Ấn Độ đã "đóng góp và hy sinh to lớn" trong cuộc chiến tranh giải phóng Bangladesh năm 1971. Tuy nhiên, sự vắng mặt này diễn ra vào một thời điểm tế nhị: theo báo cáo, trong thời gian phía Bangladesh tham vấn cấp quan chức với phía Ấn Độ về chuyến thăm, ngày 5 tháng 8, Hasina đã tổ chức họp báo tại Câu lạc bộ Phóng viên Nước ngoài, sau đó Bộ Ngoại giao Bangladesh cáo buộc bà phạm "tội ác bạo lực" và bày tỏ "phẫn nộ" về việc này.

Cho đến nay, các cuộc tham vấn cấp quan chức giữa hai nước vẫn chưa chính thức khởi động. Dù Cao uỷ Ấn Độ tại Bangladesh Dinesh Trivedi đã tiến hành gặp gỡ với nhiều quan chức cấp cao tại Dhaka - bao gồm Tổng thống mới đắc cử Mirza Fakhrul Islam Alamgir - phía Bangladesh nói rõ rằng các cuộc đàm phán cấp quan chức mới là tiền đề để thiết lập chương trình nghị sự cho chuyến thăm của Thủ tướng. "Chúng tôi cởi mở trong việc xây dựng chương trình nghị sự cho chuyến thăm của Thủ tướng," quan chức này nói với tờ The Hindu, "ở một số vấn đề chúng tôi có thể nới lỏng lập trường, ở một số khác chúng tôi mong quan hệ tiến triển."

Còn chưa đầy bốn tháng trước khi Hiệp định sông Hằng hết hạn, nhịp độ chính trị của New Delhi sẽ quyết định từng hạng mục trong chương trình nghị sự này có thể hiện thực hóa hay không.