Rác do ai dọn? Thanh niên 24 tuổi ở New York tự bỏ tiền dọn vệ sinh khu phố suốt 100 ngày, phơi bày sự vắng mặt trách nhiệm lâu dài của chính quyền thành phố

David Clarke, cư dân 24 tuổi sống tại khu Washington Heights của thành phố New York, đã dùng tiền túi và một chiếc kẹp gắp rác để gánh vác một công việc vốn thuộc trách nhiệm của chính quyền thành phố. Theo phần quốc tế của báo Times of India đưa tin, Clarke liên tục dọn rác suốt 100 ngày tại khu vực giữa đường West 171, đại lộ Broadway và đại lộ Fort Washington, đồng thời cải tạo các hố cây bên đường bị bỏ mặc thành những khu vườn nhỏ, tổng cộng tự bỏ ra khoảng 2.000 USD cho hàng rào và vật liệu làm vườn.

Dự án mang tên "Trash Talk NYC" ban đầu chỉ tiêu tốn khoảng 40 USD để mua túi đựng rác và kẹp gắp. Clarke ghi lại quá trình dọn dẹp trên mạng xã hội, nhanh chóng thu hút tình nguyện viên tham gia và mở rộng sang các tuyến phố bị bỏ quên khác ở New York. Các cơ sở kinh doanh địa phương sau đó đã quyên góp cây trồng, gỗ và các vật dụng khác. Times of India dẫn lại báo cáo của trang tin địa phương Mỹ Hoodline cho biết, quá trình này không phải không có trở ngại — một số cây bị lấy trộm, Clarke vẫn đang kêu gọi tiền từ những người ủng hộ để duy trì hoạt động tiếp theo, tính bền vững lâu dài vẫn chưa rõ ràng.

Nhưng điều đáng đặt câu hỏi hơn cả, là logic khởi nguồn của phong trào này. Sự bức xúc của Clarke không phải là trường hợp cá biệt: thành phố New York quy định gán phần lớn trách nhiệm dọn vệ sinh vỉa hè cho chủ sở hữu bất động sản, trong khi các nhóm cộng đồng và tình nguyện viên thường xuyên gánh thêm công việc dọn dẹp và chỉnh trang. Nói cách khác, việc duy tu không gian công cộng về mặt thể chế đã lặng lẽ bị "giao ngoài" cho tư nhân.

Clarke từng công khai mô tả tâm trạng của mình — anh cảm thấy bất bình về tình trạng khu phố, lại không chắc một người có thể làm được gì, nên quyết định không chờ đợi những chiến dịch dọn dẹp quy mô lớn nữa mà tự mình hành động. Anh muốn thông qua những cải tạo có thể nhìn thấy được để người dân có ý thức gắn bó với sự sạch đẹp của khu phố mình.

Times of India dẫn báo cáo của Hoodline cho biết, những hàng rào nhỏ Clarke dựng quanh hố cây dần trở thành nơi hàng xóm dừng lại, cây cối khiến những không gian từng bị bỏ quên có thêm công năng mới. Bản thân Clarke viết trên trang web dự án rằng, việc dọn rác chỉ là "giải pháp tạm thời", người dân cần "những cách thức thiết thực" để có ý thức làm chủ khu phố lớn hơn.

Tuy nhiên, ý thức "làm chủ" này, về bản chất, là người dân đang lấp đầy khoảng trống mà chính quyền để lại. Khi một thanh niên 24 tuổi phải liên tục quét dọn một khu phố, tự bỏ tiền xây vườn, mới có thể để không gian công cộng đạt được trạng thái vốn phải được duy trì, vấn đề rõ ràng không nằm ở phía người dân. Đằng sau khoản đầu tư tự bỏ ra 2.000 USD, là sự chuyển dịch trách nhiệm công cộng lâu dài sang cho chủ nhà và cộng đồng — một mất cân đối mang tính cấu trúc.

Thử thách vốn chỉ kéo dài 100 ngày này, giờ đã tràn ra ngoài khuôn khổ ban đầu. Các cập nhật trên mạng xã hội của Clarke vẫn tiếp tục sau cột mốc đó, "Trash Talk NYC" cũng phát triển thành một hoạt động tình nguyện bao phủ nhiều khu phố ở New York. Bắt đầu từ một người, một chiếc kẹp gắp và vài túi đựng rác, Clarke cuối cùng đã không còn là một mình.