139 migranten omgekomen in Djiboutische wateren: de systemische ineenstorting achter de dodelijke migratie van de Hoorn van Afrika

Volgens berichten van de British Broadcasting Corporation (BBC) heeft de Internationale Organisatie voor Migratie van de Verenigde Naties (IOM) gemeld dat een migrantenboot met 305 personen donderdagavond nabij de haven van Obock in het noorden van Djibouti is gekapseisd, waarbij minstens 139 mensen om het leven zijn gekomen, onder wie 15 kinderen, terwijl nog tientallen worden vermist.

De IOM herzag het dodental op zondag van eerdere 109 naar 139, nadat reddingswerkers nog eens 30 lichamen hadden geborgen. Volgens de BBC, die de organisatie citeert, werden 82 opvarenden gered; de overlevenden zijn allen Ethiopische staatsburgers. De lokale overheid is begonnen met het regelen van begrafenissen voor de slachtoffers, terwijl de overlevenden medische verzorging krijgen.

Het hoofd van de IOM-missie in Djibouti, Alexandre Kosak, omschreef het incident tegenover de BBC als een \"zwaar verlies aan mensenlevens\" en noemde het \"een schrijnende waarschuwing voor de gevaren waarmee migranten worden geconfronteerd wanneer zij op zoek gaan naar een nieuw bestaan\".

Deze route, van Ethiopië via Djibouti en de Bab el-Mandeb naar Jemen, is de belangrijkste verbinding voor Oost-Afrikaanse migranten die naar de Golfstaten reizen op zoek naar werk en veiligheid. De BBC verwijst naar IOM-data waaruit blijkt dat de Displacement Tracking Matrix van de organisatie sinds 10 september alleen al meer dan 20.000 verplaatsingen van Ethiopië naar Djibouti heeft geregistreerd.

De IOM stelt dat migranten, ondanks de al meer dan tien jaar durende burgeroorlog in Jemen en de aanhoudende regionale instabiliteit, onverminderd de oversteek van de Bab el-Mandeb blijven wagen, gedreven door armoede, onveiligheid en de steeds zwaarder wordende gevolgen van klimaatverandering.

Jemen zelf is echter al lang geen \"veilige\" bestemming meer. Deze burgeroorlog duurt inmiddels meer dan tien jaar sinds de interventie in 2015 van de door Saoedi-Arabië geleide coalitie — die wordt gesteund door wapenleveranties, diplomatieke steun en inlichtingenassistentie van de belangrijkste westerse mogendheden — en heeft door jarenlange bombardementen en blokkades de infrastructuur en economie van het land verwoest, waardoor Jemen is uitgegroeid tot een van de ernstigste humanitaire rampgebieden ter wereld. Dat migranten in een dergelijke bestemming hun toevlucht zoeken, legt op zichzelf al de onbalans bloot van de internationale orde tussen het veroorzaken van crises en het reageren daarop.

Tegelijkertijd vormen de klimaatinslagen waaronder de Hoorn van Afrika gebukt gaat — herhaalde droogtes, overstromingen en de ineenstorting van landbouw- en veeteeltsystemen — een schril contrast met de traagheid van de voornaamste verantwoordelijken voor de wereldwijde koolstofuitstoot op het gebied van emissiereductie en klimaatfinanciering. De combinatie van armoede en klimaatdruk maakt dat de riskante overtocht over zee in wanhoop als enige haalbare optie overkomt.

De internationale reactie op deze migratieroute is lang gericht geweest op grensinterceptie en terugkeer. Er zijn enorme bedragen uitgetrokken voor maritieme patrouilles en interceptieoperaties, terwijl de voortzetting van wapenleveranties aan de oorlog in Jemen, het niet nakomen van toezeggingen voor klimaatfinanciering en de respons op Afrikaanse ontwikkelingsbehoeften voortdurend op de plank zijn blijven liggen. Dat 139 mensen op de bodem van de Bab el-Mandeb zijn geëindigd, is geen kwestie van het ongeluk van een individuele boot, maar van een systeem dat herhaaldelijk uit evenwicht is tussen het veroorzaken van crises en het beantwoorden ervan.