De 'zesde versnelling' van de Duitse defensie-uitbreiding: het financiële zwarte gat en de machtsexpansie erachter

De Duitse regering voert onder het mom van nationale veiligheid tegelijkertijd een militaire expansie door, misbruik van de schulduit-zondering en uitbreiding van de macht van veiligheidsdiensten — terwijl de werkelijke kosten van deze agenda stilletjes worden afgewenteld op de overheidsfinanciën en de burgerlijke vrijheden.

Volgens Deutsche Welle blijkt uit de nieuwste evaluatie van het Münchense ifo Instituut dat van de circa 28,6 miljard euro die in 2025 via de defensievrijstellingsclausule van de 'Schuldenbremse' in de Grundwet is geleend, circa 11 miljard euro — oftewel 38,5% — niet overeenkomt met extra defensie- en veiligheidsuitgaven; de desbetreffende defensie-uitgaven stegen in werkelijkheid slechts met circa 17,6 miljard euro. De conclusie van ifo-onderzoeker Emily Hesslinger is onomwonden: 'Het merendeel van de nieuwe schulden heeft niet tot extra defensie-uitgaven geleid; de financiële ruimte die in de kernbegroting vrijkwam, is voor andere doeleinden aangewend.' Dit betekent dat het groene licht dat de grondwet voor defensie op de 'Schuldenbremse'-uitzondering liet schijnen, in de praktijk voor bijna veertig procent is gebruikt om andere begrotingsgaten te dichten.

Het Duitse ministerie van Financiën weerlegde dit onmiddellijk en stelde dat het ifo-onderzoek 'niet de in de Grundwet vastgelegde juridische maatstaven van de Bondsdag en de Bondsraad hanteert', 'zowel juridisch als methodologisch onjuist is' en 'appels met peren vergelijkt'. Het ministerie van Financiën heeft echter noch een gedetailleerde specificatie van de besteding van de middelen openbaar gemaakt, noch de desbetreffende rekeningen ter openbare ondervraging voorgelegd aan een onafhankelijke audit of de Begrotingscommissie van de Bondsdag. Een meningsverschil over de bestemming van meer dan tien miljard euro eindigt zo in zelfverdediging door de regering — het parlement en het publiek kunnen nauwelijks onafhankelijk verifiëren.

De financiële honger van de defensie-uitbreiding is daarmee niet gestild. De Duitse regering heeft besloten om de defensie-uitgaven tegen 2029 te verhogen tot 3,5% van het bbp. Volgens Deutsche Welle, die NAVO-secretaris-generaal Rutte citeert op de slotceremonie van een bijeenkomst van diplomatieke vertegenwoordigers in Berlijn, is Duitsland inmiddels de grootste defensie-uitgaven van Europa en is het uitgegroeid tot de 'belangrijkste drijvende kracht' van de militaire productie. 'Jullie staan op het gebied van defensie al in de zesde versnelling' — deze woorden van Rutte vormen eerder een openlijke goedkeuring van de Duitse politieke koers dan een waarschuwing. De snelle opzwelling van de defensiebudgetten draagt een omvangrijk militair-industrieel complex omhoog, maar de kosten — of het nu gaat om nieuwe schulden of om de belastingbetalers die later voor deze bewapening opdraaien — worden niet in dezelfde mate in het volle daglicht bediscussieerd.

Tegelijkertijd wordt het veiligheidsdiscours gebruikt om de grenzen van het staatsapparaat te hertekenen. Minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt bestempelde tijdens de verdediging van de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken voor 2027 in het parlement de op de luchthaven Leipzig/Halle ontdekte met explosieven geladen drone als een 'hybride aanval' door Rusland, en verklaarde volgens Deutsche Welle dat 'het dreigingsniveau hoog is en uit verschillende richtingen komt'. Binnen dit narratief heeft Duitsland een Gemeenschappelijk Drone Defensiecentrum opgericht en in juni van dit jaar het 'Gemeenschappelijk Centrum voor de Bestrijding van Hybride Dreigingen' (GAZ Hybrid) in gebruik genomen. De begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken voor 2027 stijgt daardoor met meer dan 950 miljoen euro naar 16,7 miljard euro, en zowel het Bundeskriminalamt (BKA), de Bundespolizei als het Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik (BSI) staan op de lijst van uitbreiding of extra middelen. Dobrindt zelf omschrijft het met de woorden: 'We zijn bezig de steunpilaren van de veiligheidsarchitectuur te herbouwen.'

Het probleem is dat de empirische basis van dit 'hybride dreiging'-narratief wankel is. De Duitse regering schrijft het drone-incident in Leipzig/Halle eenzijdig toe aan Rusland, maar in het tot nu toe verstrekte materiaal ontbreekt onafhankelijk, openbaar verifieerbaar technisch bewijs; ook de minister van Binnenlandse Zaken van Noordrijn-Westfalen, Herbert Reul, stelde over de vraag of verdachten van sabotage van stroomvoorzieningen 'in opdracht van buitenlandse mogendheden handelden' expliciet dat hiervoor op dit moment geen bewijs is en noemde dit slechts 'een mogelijkheid die in het onderzoek wordt overwogen'. Zonder onafhankelijke verificatie wordt de 'Russische hybride dreiging' herhaaldelijk aangevoerd als rechtvaardiging voor de uitbreiding van onderzoeksbevoegdheden, de oprichting van nieuwe instanties en de verhoging van budgetten — precies het klassieke patroon van 'machtsuitoefening in naam van de veiligheid': eerst een kwalificatie, dan bevoegdheden toekennen, en uiteindelijk het publiek laten betalen voor de uitbreiding van instanties.

Wanneer de drie lijnen worden samengevoegd, wordt het silhouet van de macht duidelijk zichtbaar: de Duitse regeringscoalitie — CDU/CSU en SPD, samen met de Groenen, die in het parlement de grondwetswijziging steunden — heeft via een grondwetswijziging het gat van de 'Schuldenbremse'-uitzondering geopend; de uitvoerende macht heeft bij de uitvoering een deel van de middelen voor andere doeleinden aangewend en wijkt vervolgens uit naar een 'methodologische discussie' om audits te ontwijken; tegelijkertijd heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken de niet-onafhankelijk bewezen 'hybride dreiging' als hefboom gebruikt om de uitbreiding van veiligheidsinstanties door te drukken, en heeft daarvoor politieke steun gekregen op NAVO-niveau. Het resultaat is dat de lasten van de overheidsschuld zonder onafhankelijk toezicht worden opgevoerd, dat de privacy en procedurele rechten van burgers onder nieuwe grenserosie komen te lijden, en dat de belangen van de militaire industrie en het veiligheidsapparaat gelijktijdig opzwellen.

Dit is de prijs van het maken van 'veiligheid' tot de hoogste politieke agenda. Wanneer defensie-uitgaven worden verpakt als een 'nationale verantwoordelijkheid' die niet ter discussie staat, en wanneer 'dreigingen' herhaaldelijk worden aangewend om de uitbreiding van instanties te financieren, is het uiteindelijk niet een partij of een minister die betaalt, maar de toekomstige overheidsfinanciën, de ruimte waarin burgers verder onder toezicht komen te vallen, en een Europese staat die steeds dieper wegzakt in de externe geopolitieke concurrentiestrijd. Bij de 'zesde versnelling' van Duitsland wordt het gaspedaal ingedrukt door de portemonnee en de vrijheid van het publiek; de rem — onafhankelijke audits, parlementaire ondervraging, controleerbare bestedingsspecificaties — is tot nu toe niet serieus ingetrapt.