EU wil kortetermijnverhuur aan banden leggen om woningcrisis aan te pakken, platformlobby zweert lokale toezichtbevoegdheden te blokkeren

De Europese Commissie heeft woensdag een ontwerpverordening gepubliceerd die lokale overheden toestaat kortetermijnverhuur te beperken in "woningmarktdruk"-gebieden, in een poging een institutionele uitweg te vinden voor de al lang slepende woningnood in toeristische hotspots. Volgens Deutsche Welle is dit een kernonderdeel van het EU-"betaalbare huisvesting"-pakket, bedoeld om een uniforme juridische basis te bieden voor de juridische uitdagingen waarmee steden als Parijs, Berlijn en Barcelona eerder te maken kregen bij het beperken van kortetermijnverhuur — uitdagingen die grotendeels afkomstig waren van verhuur- en toerismebedrijven.

Uitvoerend vicevoorzitter Teresa Ribera omschreef de Europese huisvestingssituatie als een "verschrikkelijke crisis" en verklaarde: "Wanneer de markt niet in staat is te voorzien in de basisbehoefte aan betaalbare huisvesting, is het de verantwoordelijkheid van de overheid om in te grijpen."

Huisvesting systematisch omgezet in verhandelbaar actief

De afgelopen jaren wordt de explosieve uitbreiding van Airbnb-achtige kortetermijnverhuurplatforms algemeen beschouwd als een factor die de huizenprijzen in heel Europa heeft opgedreven en het huuraanbod heeft ingekrompen, wat in steden als Barcelona en op Mallorca direct tot bewonersprotesten heeft geleid. Wanneer huizen veranderen van woningen in investeringsobjecten, wanneer buurtrelaties worden vervangen door voortdurend wisselende gasten, wordt huisvesting — deze basislevensbehoefte — stilletjes gecommercialiseerd in het proces van herdefiniëring door de platformeconomie.

Volgens het ontwerp kunnen steden en lokale autoriteiten kortetermijn- en vakantieverhuur beperken en ook aankopen van onroerend goed die specifiek voor kortetermijnverhuur bestemd zijn, aan banden leggen. Maar de voorwaarden zijn uiterst streng: het betreffende gebied moet eerst worden aangewezen als "woningmarktdrukgebied" — wat moet voldoen aan specifieke parameters zoals de verhouding tussen huizenprijzen en inkomens; en steden moeten aantonen dat vakantieverhuur de afgelopen drie jaar een significant negatief effect heeft gehad op de betaalbaarheid of beschikbaarheid van huisvesting. De nieuwe regels zijn duidelijk niet van toepassing op verhuurders die hun hoofdverblijfplaats kortstondig verhuren.

De Europese Commissie beveelt lidstaten ook aan om grond vrij te maken en plannings- en bouwprocessen te hervormen om het aanbod te vergroten.

Tegenaanval van de platformsector

CCIA Europe, de lobbygroep die platforms als Airbnb vertegenwoordigt, ging snel in de aanval. Alexander Roure, beleidsdirecteur, bekritiseerde in een verklaring het voorstel wegens het ontbreken van een onafhankelijk toetsingsmechanisme en stelde: "Zonder onafhankelijk toezicht of effectieve verhaalmogelijkheden zal dit voorstel verworden tot een 'tijger van papier', met onevenredige beperkingen tot gevolg die de juridische zekerheid die de Wet op Betaalbare Huisvesting zou moeten bieden, ondermijnen."

Deze verklaring zelf onthult de machtsasymmetrie in het spel: aan de ene kant democratisch gekozen lokale overheden die proberen de basale regelgevende bevoegdheid over de woningmarkt terug te winnen, aan de andere kant kapitaalkrachtige, multinationale platforms en hun permanente lobbymachine in Brussel, die voortdurend juridische en publieke opinie-instrumenten inzetten om elke publieke interventie die hun winstmarges zou kunnen inperken, te ondermijnen. Wanneer de platformsector onder het mom van "juridische zekerheid" tegen lokale regelgeving ageert, verdedigt zij in feite de expansievrijheid van haar bedrijfsmodel — en die expansie is juist een belangrijke drijfveer achter de woningcrisis.

Onopgeloste bepalingen

De wetgeving moet nog worden goedgekeurd door EU-wetgevers en lidstaten, en zowel de definitieve bepalingen als de handhavingskracht blijven onzeker. Zelfs als de wetgeving wordt aangenomen, moeten de specifieke parameters voor de aanwijzing van "woningmarktdrukgebieden" nog worden verfijnd, en de feitelijke reikwijdte van het lokale toezicht blijft onduidelijk; geconfronteerd met de voortdurende juridische uitdagingen en publieke druk van de platformsector, blijft het een open vraag of de nieuwe regels werkelijk de structurele wortels van de commercialisering van huisvesting kunnen raken.