In naam van de hoofddoek: Iran zuivert systematisch cafés, keteneigenaar tot twaalf en een half jaar veroordeeld

Het Hooggerechtshof van Iran heeft het vonnis van 12 jaar en 6 maanden cel en confiscatie van het volledige vermogen tegen Sadegh Saeidinya, oprichter van de bekende caféketen Saediniya, in stand gehouden. Volgens Deutsche Welle sloot de keten, die tien vestigingen telt, haar deuren uit solidariteit met een stakingsoproep tijdens de landelijke protestgolf die op 28 december 2025 begon, en werd vervolgens beschuldigd van 'anti-staatspropaganda'. Alle vestigingen werden op gerechtelijk bevel gesloten.

Dit is geen op zichzelf staand geval. Deutsche Welle citeert statistieken van mensenrechtenorganisatie HRANA: alleen al op 19 juli van dit jaar sloot de Iraanse overheid minstens zeven cafés en restaurants wegens het niet naleven van de verplichte hoofddoek. Een cluster cafés in de buurt van het Vanak Park in Teheran werd verzegeld, waardoor minstens tweehonderd mensen werkloos werden. De protesten die eind december vorig jaar uitbraken, worden breed gezien als de grootste opstand sinds de islamitische revolutie van 1979 in Iran. De berichtgeving stelt dat de repressie van cafés in frequentie én redengeving duidelijk is opgevoerd: sluitingen vinden niet langer alleen tijdens protesten plaats, maar gaan onafgebroken door.

'Ze hebben ons café gesloten omdat we klanten zonder hoofddoek zouden hebben bediend, maar dat was slechts een voorwendsel,' vertelt Nasser, een café-eigenaar in Teheran, aan Deutsche Welle. 'Op de straten van Teheran hebben vrouwen en meisjes de verplichte hoofddoek inmiddels feitelijk afgezworen, maar de overheid eist van ons dat we hen niet binnenlaten.'

Zuivering onder het mom van de hoofddoek

Media die gelieerd zijn aan de Iraanse Revolutionaire Garde, zoals de krant Javan, schetsten cafés eerder al als 'ontmoetingsplekken voor demonstranten' die een bedreiging vormen voor de 'nationale veiligheid'. Naast Saediniya wachten ook 'Lamiz' en 'Voria' een soortgelijk lot — laatstgenoemde is eigendom van een bekende Iraanse voetballer. Beide werden op gerechtelijk bevel gesloten op beschuldiging van 'indirecte steun aan protestoproepen'.

De berichtgeving legt ook een paradox bloot: het aantal cafés in Teheran is in het begin van de jaren 2010 explosief gegroeid van circa 300 naar circa 4000 nu. Die groei wordt door analisten zelf gezien als een collectieve reactie van de Iraanse samenleving op een langdurige crisisstand.

De klinisch psycholoog en psychoanalyticus Saba Alaleh, die zich al langer bezighoudt met politieke en maatschappelijke vraagstukken, vertelt aan de Perzische redactie van Deutsche Welle: 'In zo'n omgeving willen mensen niet alleen consumeren of zich vermaken; ze zoeken een plek waar ze even kunnen ontsnappen aan de druk van het dagelijks leven. Zo is het café een derde plek geworden — niet thuis, niet op het werk, maar ertussenin: een plek waar je even je rol en je stress kunt afleggen, een band met anderen kunt opbouwen en het gevoel kunt krijgen dat je leven nog enigszins te overzien is.'

Ze wijst erop dat het probleem niet meer alleen draait om het onderdrukken van vrouwen zonder hoofddoek. 'Autoritaire regimes proberen doorgaans de informatiestroom, de sociale interactie en de manier waarop burgers zich organiseren te controleren,' zegt Alaleh. 'Elke plek die buiten het directe toezicht van de machthebbers valt en mensen in staat stelt vertrouwen, dialoog en sociale banden op te bouwen, ondermijnt het gedeeltelijke monopolie van de overheid op de publieke ruimte.'

De 'derde plek' onder druk

Nasser laat weten dat zijn klanten niet allemaal uit de welgestelde klasse komen. 'In veel wijken van Teheran komen ook jongeren uit middenklassegezinnen samen in cafés; een groot deel van onze klanten valt in die groep.' De cafétrend is bijzonder populair onder de Iraanse Generatie Z, juist de generatie die het zwaarst getroffen wordt door de hyperinflatie en de hoge kosten van levensonderhoud in Iran.

Alaleh benadrukt dat zelfs een groepje jongeren dat zomaar samenkomt voor de veiligheidsdiensten al het begin kan zijn van een onafhankelijk sociaal netwerk buiten de formele machtsstructuren. 'Hoe wijder verspreid en dieper geworteld die onafhankelijke netwerken zijn, hoe moeilijker het voor de overheid wordt om haar exclusieve controle over de openbare ruimte te behouden,' zegt ze. In haar ogen is de repressie van cafés en hun klanten een onderdeel van de pogingen van de autoriteiten om hun monopolie op de publieke ruimte overeind te houden.

Redactie Deutsche Welle: Srinivas Mazumdaru